عرب ایران

تهجير 1,2 مليون أهوازي ومصادرة نصف مليون هكتار لهم

كريم عبديان رئيس منظمة حقوق الانسان الأهوازية

أسامة مهدي من لندن: كشف رئيس منظمة حقوق الإنسان الأهوازية عن ترحيل 1,2 مليون مواطن عربي من سكان إقليم الأهواز في إيران إلى أقاليم أخرى داخل البلاد، واستقدام 1,5 مليون شخص من غير العرب مكانهم. وأشار إلى إقامة العديد من المستوطنات على أراضي العرب التي تصادرها السلطات الإيرانية، مؤكدًا إعدام 131 ناشطًا أهوازيًا واعتقال آلاف الآخرين، ومصادرة نصف مليون هكتار من أراضي المزارعين العرب. وقال إن السلطات ترغم الأهوازيين على تعلم اللغة الفارسية، دون أن يسمح لهم بتعلم العربية.

وقال كريم بني سعيد عبديان في مقابلة مع "إيلاف"، إن إقليم الأهواز يعيش أوضاعًا مأسوية حيث أنه منذ بدء تنفيذ المرحلة الأولى من مشروع التطهير العرقي في عام 1999، والذي أطلق عليه باللغة الفارسية اسم "آزمايش سرزميني" أي "الأرض للتجريب"، تم ترحيل ما يقارب 1.2 مليون عربي اهوازي قسرًا إلى المقاطعات الوسطى وبالمقابل تم جلب ما يقارب 1.5 مليون من غير العرب، وخاصة الفرس إلى إقليم الأهواز، وتم توطينهم بوساطة الحكومة في مستوطنات من قبيل رامين 1 و 2 و 3 ومستوطنة "شيرين شهر" المبنية على الأراضي العربية المصادرة إلى جانب اسكانهم في جيوب داخل المدن العربية، كالأهواز العاصمة والمحمرة وعبادان والخفاجية وميناء معشور والعميدية. وأكد أن هذه الممارسات التي تقوم بها السلطات الإيرانية تهدف إلى تجريد السكان العرب في الأهواز من هويتهم الوطنية والثقافية والقضاء على اللغة والثقافة العربية.

وأضاف أن الشعب العربي الأهوازي يأتي في المرتبة الدنيا حيث تعرض في العام المنصرم لإنتهاكات واسعة النطاق وفي مقدمتها الإعدامات الجماعية التي حصدت أرواح 131 من الأبرياء، إضافة إلى اعتقالات عشوائية واسعة طالت الآلاف بما فيهم عوائل بأكملها مع أطفالها الذين تتراوح اعمارهم بين 2 و 4 أعوام ونساء حوامل زيادة على التهجير القسري والتطهير العرقي.

وقال إن السكان العرب وفي اطار سياسة التفريس يرغمون على تعلم اللغة الفارسية دون أن يسمح لهم تعليم اللغة العربية. وأوضح أنه خلال السنوات العشر الماضية تم بناء على توجيه من أعلى المستويات الحكومية في إيران مصادرة ما يزيد على 500,000 هكتار من الأراضي الزراعية الخصبة من المزارعين العرب لصالح المستوطنين الجدد الذين جيء بهم من الأقاليم الأخرى بغية تغيير التركيبة السكانية وإيجاد تركيبة ديمغرافية مزيجة وصولاً إلى محو الهوية العربية للأرض والإنسان... وفي ما يلي نص اسئلة "ايلاف" واجابات عبديان عليها:

منظمة حقوق إلانسان ونشاطاتها

** من هي منظمة حقوق الإنسان الأهوازية وما هي نشاطاتها؟

*** المنظمة مسجلة كمؤسسة مدنية غير حكومية NGO في الولايات المتحدة الأميركية وأوروبا للدفاع عن حقوق حوالى 5 ملايين عربي أهوازي، لقد حققنا نجاحات باهرة في الامم المتحدة وبصفتي مديرًا للمنظمة أنشط من خلال عدد من لجان الامم المتحدة في اطار قضايا حقوق الانسان مثل لجنة حماية الاقليات ولجنة الدفاع عن الشعوب الاصليين (التي تعتبر العرب الأهوازيين السكان الاصليين المهددين في جنوب غرب ايران). وعلى سبيل المثال قدمنا بالتعاون مع تنظيم آخر مسودة قرار الى لجنة حقوق الانسان في الامم المتحدة، تدعو الى الاعتراف بحق الشعب العربي الأهوازي في تقرير المصير وتمت المصادقة عليه في عام 2005 .

وخلال مختلف دورات المفوضية العليا لحقوق الانسان التابعة للامم المتحدة تبدي مختلف البلدان الاوروبية تعاطفًا ودعمًا بالغين في هذا المجال، كما لنا تعامل عن كثب مع منظمات دولية غير حكومية من قبيل منظمة العفو الدولي ومنظمة مراقبة حقوق الانسان وغيرها، ولكن للاسف الشديد لم نتلق اي دعم من أي نوع من قبل الدول العربية في الامم المتحدة. وفي واقع الأمر، إن الممثلين العرب في المؤسسة الدولية يبتعدون عنا وهذا امر محزن بينما تلقينا خلال السنوات العشرة الماضية دعوات جمة من البرلمان الاوروبي وبرلمانات لدول اخرى وحققنا نجاحات كبيرة من خلال تعريف قضيتنا العربية العادلة هناك وذلك نتيجة للاهمية الجيوبولوتيكية والاستراتيجية التي يحظى بها اقليم الاهواز.

وقد اجرينا اتصالات على مستويات عليا في مدينة واشنطن (حيث أعيش) مع أعضاء في الكونغرس ومؤسسات رسمية أخرى، إلا أنه وللأسف الشديد يبدو بان الممثليات السياسية العربية تتجنبنا أو انها لا تظهر أي رغبة في معرفة قضية شعبنا والاتصال بنخبه. وعلى الرغم من ان بعضهم يقول ان العرب وخاصة دول الخليج لديهم خوف من التعرض للانتقام من قبل ايران التي سوف تسبب لهم المشاكل في حالة الوقوف الى جانب الشعب العربي الاهوازي وقضيته العادلة، الا اننا نشاهد النظام الرسمي العربي لا يستغل حتى الفرص المتاحة له من خلال مؤسسات الامم المتحدة لدعم الاهوازيين فالدول العربية غائبة تمامًا، ولا تبدي أي اهتمام بالمصلحة العربية في هذا المجال حالها حال جامعة الدول العربية. اننا نشعر بخيبة امل كبيرة من جراء امتناع العرب عن اعطاء المنح الدراسية لابناء الشعب العربي الاهوازي، بينما مواقف البلدان الاوروبية افضل بكثير من هذه الناحية.

والآن لدينا مؤسسات مدنية أهوازية مختلفة مثل مؤسسة التربية والتعليم وحقوق الانسان الأهوازية ومركز دراسات الاهوازية التي تقوم باجراء بحوث حول القضايا الثقافية والتاريخية والسياسية المتعلقة بالأهواز أرضًا وشعبًا ومرکز الصداقه البريطانية الاهوازية ومؤسسات ومراكز اخرى . كما لدينا مشاريع عديدة أخرى لابناء الاهواز من ضمنها ترجمة الكتب والدراسات وتدوين قوانين المجتمع المدني والمساعدة على إنشاء المؤسسات والمنظمات الاجتماعية والسياسية ونحاول ايضًا ايجاد منح دراسية للطبة الأهوازيين في البلدان العربية وألاوروبية بهدف تربية كوادر قيادية عربية اهوازية للمستقبل.

انتهاكات لحقوق الانسان الاهوازي

** انك تتحدث عن انتهاكات حقوق الانسان هل يمكن ان تقدم صورة لهذه الانتهاكات ؟
*** ان الوضع في اقليم الاهواز فهو كالاتي : بالنسبة إلى أوضاع الشعوب في ايران يأتي الشعب العربي الأهوازي في المرتبة الدنيا حيث تعرض في العام المنصرم لانتهاكات واسعة النطاق وفي مقدمتها الاعدامات الجماعية التي حصدت ارواح ما يقارب 131 من الأبرياء واعتقالات عشوائية واسعة طالت الآلاف، بما فيهم عوائل باكملها مع أطفالها تتراوح اعمارهم بين 2 و 4 أعوام ونساء حوامل وأضف الى ذلك التهجير القسري والتطهير العرقي وكافة هذه الحالات مسجلة بالأرقام والوثائق لدى المؤسسات الدولية.

ويرغم السكان العرب في اطار سياسة التفريس على تعلم اللغة الفارسية، دون ان يسمح لهم تعليم اللغة العربية بشكل منهجي، الامر الذي يؤدي حسب اعتراف البيانات الحكومية الى هروب التلاميذ بنسبة 30% في المرحلة الابتدائية و50% في المرحلة المتوسطة و70% في المرحلة الثانوية . كما ان 80% من اطفال العرب يعانون من سوء التغذية.

في السنوات العشر الماضية، تم بناء على توجيه من اعلى المستويات الحكومية في ايران مصادرة ما يزيد على 500,000 هكتار من الأراضي الزراعية الخصبة من المزارعين العرب لصالح المستوطنين الجدد الذين جيء بهم من الاقاليم الاخرى بغية تغيير التركيبة السكانية وإيجاد تركيبة ديمغرافية مزيجة وصولاً الى محو الهوية العربية للأرض والإنسان.

يقول السيد ميلون كوثاري المقرر الخاص بشؤون الإسكان في الامم المتحدة الذي زار اقليم الأهواز في تموز (يوليو) عام 2005 :" عندما زرت الاهواز (العاصمة) في غرب مقاطعة خوزستان الايرانية (إقليم الأهواز) المحاذية للعراق، من حيث الظروف المعاكسة للغاية في الاحياء السكنية، يعيش هناك آلاف الناس الى جانب المجاري المفتوحة دون اي مرافق صحية عادية وهم محرومون من مياه الشرب والغاز والكهرباء".

ويضيف مقرر الامم المتحدة، فيقول إن المسألة الثالثة الأخرى فتتمثل في محاولات الحكومة لبناء مدن جديدة وجلب سكان جدد اليها من المقاطعات الاخرى فعلى سبيل المثال هناك بلدة جديدة يطلق عليها اسم "شيرين شهر" حيث معظم سكانها غير العرب يأتون من مقاطعة يزد (في وسط ايران)". وتفيد التقارير التي تلقيناها فقد هجر 200 الى 250 الف من العرب من قراهم بسبب هذه المشاريع واالسؤال الذي تبادر الى ذهني هو : ما السبب الذي جعل هذه المشاريع تنفذ مباشرة على الارض التي كانت تضم بيوت هؤلاء الناس لأجيال ؟".

ترحيل الاهوازيين ومخطط ابطحي

** هل هناك علاقة بين هذا المشروع والرسالة التي كشفتم عنها سابقًا والتي نسبت إلى مساعد الرئيس الايراني السابق أبطحي ؟
*** دون أدنى شك أن ما يجري على الساحة الأهوازية هو عمل منهجي لمحو الوجود العربي، فحتى لو شككنا جدلاً في صحة هذه الرسالة التي نحن متأكدون من صحتها، فإلقاء نظرة عابرة على الاجراءات التي تتخذها السلطات الايرانية في اقليم الاهواز إن دلت على شيء، فإنها تدل على تطبيق منهجي لما جاء في تلك الرسالة التي يدعو الى:

1- تغيير التركيبة السكانية في الاقليم لكي تنخفض نسبة العرب الى ثلث مجموع السكان في غضون عشرة اعوام عن طريق جلب المهاجرين الناطقين بالفارسية.
2 – توطين المواطنين الاتراك الآذربيجانيين ليحلوا محل العرب .
3- تهجير الشريحة العربية المثقفة الى اصفهان وأقاليم اخرى .
4 – ضرورة استئصال الوجود العربي وطمس المعالم العربية من قبيل تغيير التسميات العربية المتبقية للمدن والقرى والحارات والشوارع .
5 – توظيف عناصر عربية محلية لتنفيذ هذه الخطط .
6 – اقرار تشريعات تقضي هجرة الجامعيين والمعلمين والعسكريين وغيره ...

هذه الرسالة كانت موقع من قبل السيد محمد ابطحي نائب الرئيس السابق خاتمي موجهة الى رئيس دائرة التخطيط والميزانية بهدف تطبيقها . واضف الى ذلك حرف مسار روافد نهري كارون والكرخة الى اقاليم فارسية في الوسط والامتناع عن اعادة بناء المدن العربية المتضررة في الحرب العراقية الايرانية مثل المحمرة والحويزة والبسيتين وعبادان والقصبة التي تفضح نوايا النظام بخصوص عدم رغبتها في عودة العرب الى مدنهم الامر الذي يدعم خطة تغيير التركيبة السكانية.

مستوطنات على اراضي العرب الاهوازيين

** يتحدث الاهوازيون عن بناء مستوطنات على الاراضي العربية المصادرة ومحو الهوية وطمس معالم الوجود العربي في اقليم الاهواز او عربستان او كما تسميه السلطات رسميًا خوزستان هل لديكم احصائيات او وثائق تثبت هذا الاتهام؟

*** اثر زيارة المقرر الخاص للامم المتحدة كوثاري لاقليم الاهواز قدم تقريرًا بهذا الخصوص الى الامم المتحدة كشف فيه النقاب عن بعض جوانب الوضع المأسوي في الأهواز، ومنذ ذلك الوقت لم تسمح السلطات الايرانية لأي جهة مستقلة الذهاب الى اقليم الاهواز وتمنع الصحافة والاعلام الدولي من الوصول الى هذه المنطقة لكي لا يتم كشف مشاريعها على ارض الواقع . ولكن تبقى لنا مصادرنا الخاصة التي تزودنا بالمعلومات من الداخل أول بأول، وتفيد التقارير الموثقة بأنه منذ بدء تنفيذ المرحلة الاولى من مشروع التطهير العرقي في عام 1999 والذي أطلق عليه باللغة الفارسية اسم "آزمايش سرزميني " (الأرض للتجريب) تم ترحيل ما يقارب 1.2 مليون عربي اهوازي قسرا الى المقاطعات الوسطى وبالمقابل تم جلب ما يقارب 1.5 مليون من غيرالعرب وخاصة الفرس الى اقليم الاهواز وتم توطينهم بوساطة الحكومة في مستوطنات من قبيل رامين 1 و 2 و 3 ومستوطنة "شيرين شهر" المبنية على الاراضي العربية المصادرة الى جانب اسكانهم في جيوب داخل المدن العربية كالأهواز العاصمة والمحمرة وعبادان والخفاجية وميناء معشور والعميدية أن هذا الجهد الذي تقوم به جمهورية إيران الاسلامية تهدف الى تجريد السكان العرب في الاهواز من هويتهم الوطنية والثقافة والقضاء على اللغة والثقافة العربية .

اقتصاد الاهواز وتأثيره على سكان الاقليم

** ما مدى الاهمية الاقتصادية لإقليم الأهواز، وهل تنعكس هذه الأهمية في المستوى المعيشي للمواطنين العرب ؟
*** يعلم الجميع بأن اقليم الأهواز يملك ثاني أو ثالث اكبر مخزون للنفط والغاز في العالم ويضم 45 % من مخزون المياه العذبة وأخصب الاراضي الزراعية التي تستغلها ايران، وإن خطط الحكومات الايرانية المتوالية لنهب خيرات المنطقة وحرمان أصحابها الاصليين لا تعد ولا تحصى فعلى سبيل المثال لا الحصر أقام النظام عدد من السدود لتحويل مياه انهارنا مثل نهري كارون (الدجيل) والكرخة الى المناطق غير العربية كمقاطعات اصفهان ويزد، بينما يعاني أبناء الاقليم بشدة من نقص مياه الشرب.

لقد تصاعد التطهير العرقي تحت ادارة الرئيس الحالي احمدي نجاد مع انشاء مشروع "أروند" للمنطقة الحرة على مساحة 155 كيلومترًا مربعًا، ويعد هذا المشروع مشروعًا عسكريًا – اقتصاديًا ينفذ في قلب منطقة عربية اهوازية على ضفاف شط العرب مقابل البصرة وبالقرب من الكويت، ولهذا الغرض تم استئصال المئات من القرى العربية بهدف بناء مشروع بتروكيمياوي الذي سوف لا يوظف فيه الا غير العرب بمختلف الحجج والذرائع في اطار تغيير التركيبة السكانية، وهناك شركات متعددة الجنسيات وخاصة الشركات الصينية التي تتواجد بكثافة في المنطقة. ولهذا المنظور تم اقتلاع الملايين من النخيل في هذه المنطقة التي تعد ثاني اكبر منطقة تضم اكبر عدد من النخيل في العالم بعد العراق .

مسؤولو الأهواز من غير عرب الاقليم

**هل هناك مسؤولون حكوميون من العرب الاهوازيين في الاقليم لكي يخدموا أبناء جلدتهم ويساعدوا على تحسن الظروف المعيشية ؟
*** يقوم النظام بتعيين الحاكم وسائرالمسؤولين السياسيين والعسكريين والأمنيين في مختلف مدن الاقليم وايضًا كافة الضباط ورؤساء البلديات في جميع المستويات العليا والوسطى من غير العرب في اطار سياسة التهميش المتعمدة ،هذا التهميش هو اكثر حدة في بلد تعد الدولة هي رب العمل الاكبر. هناك ادلة قوية على ان الفقر المستشري في اقليم الأهواز هو نتيجة للعنصرية المسيسة التي تصاعدت فى الاونة الاخيرة مستخدمة التطهير العرقي والقمع العنيف لكي تحافظ عل تدفق خيرات هذا الاقليم الغني جدًا الى المناطق الفارسية خاصة حوالى 2000 من أصل 2200 بئر للنفط ونحو 28 من اصل 32 من الحقول النفطية تقع اقليم الاهواز، هذه الحقول تأمن 40 ٪ من صادرات النفط في الأوبك، بينما يعاني الشعب العربي الاهوازي من سياسات التهميش والإذلال والتمييز التي مارستها الحكومات الايرانية المتعاقبة ضده ولم ينل شعبنا من كل هذه الخيرات الا الفقر والأمية والتخلف المتعمد .

ان معدل البطالة في الاقليم هي 6 اضعاف البطالة في المناطق الاخرى والامية تبلغ 4 اضعاف الاقاليم الاخرى . ان السلطات رفضت للمرة الثالثة على التوالي اقتراح من نواب اقليم الاهواز في البرلمان لتخصيص 1.5 % من ايرادات النفط للاهواز. وهكذا يتحول عنصر النفط بالنسبة إلى العرب في الأهواز الى نقمة وسبّب لهم كل البؤس وأدى الى ضياع أراضيهم في حين تقع كافة الخيرات الرئيسة التي تتمتع بها ايران تحت اقدامهم، ولكن في الوقت نفسه قد يكوّن لهم فرصة لإعادة تأكيد أنفسهم كلاعبين أساسيين في المستقبل.

موقف الحكومة من نشاطات غير الفرس

** هل تسمح السلطات الايرانية لتنظيمات الشعوب غير الفارسية بالنشاط السياسي أو الحزبي في الداخل، وهل هناك احزاب عربية أهوازية تعمل على الساحة وما مدى نشاطاتها ؟
*** من الضروري ان نذكر بأن النظام الايراني نظام شمولي لا يسمح للراي الآخر بالظهور، ولكن خلال فترة صعود الاصلاحيين ظهر حزب عربي أهوازي اصلاحي على الساحة وحقق نجاحات باهرة في الانتخابات التشريعية وسيطر على المجالس البلدية في مختلف المدن الأهوازية عندها بدأت المؤامرات الاقصائية ضد هذه الحزب الى ان تم حظر نشاطاته العام الماضي واودعت السلطات الكثير من منتسبي الحزب السجن، بينما يعرف الجميع بأن هذا الحزب لم يخرج على الدستور وكانت سقف مطالبه تبلغ مرحلة الدعوة لتطبيق المواد 15 و19 و48 من الدستور .

وعلى سبيل المثال تصرح المادة 15 من الدستور الايراني بحق الشعوب غير الفارسية في ايران بتعليم لغاتها في المدارس الى جانب اللغة الفارسية، إلا انه ظلت هذه المادة معطلة منذ أن جف الحبر الذي كتبت بها. لقد أنشأ حزب الوفاق بوساطة عدد من المثقفين العرب في اقليم الاهواز وبدأ منذ تأسيسه حملة واسعة لإقرار المساوات السياسية والثقافية والاقتصادية بين الشعوب في ايران . ولا يوجد أي حزب آخر ينشط على الساحة الاهوازية بشكل علني.

ما هي علاقتكم بالقوميات الاخرى في ايران وهل يوجد نوع من التحالف او التنسيق بينكم ؟
لدينا علاقات وطيدة مع مختلف تنظيمات الشعوب السياسية والمدنية في ايران، وهناك مؤتمر شعوب ايران الفدرالية الذي يضم 16 تنظيمًا للشعوب في ايران، يتكون من التنظيمات والأحزاب الكوردية كالحزب الديمقراطي الکردستاني الايراني، وحزب کومله والتنظيمات الآذربيجانية والتركمانية والبلوشية واللورية والبختيارية ويعد حزب التضامن الديمقراطي الاهوازي هو الحزب العربي الذي يعتبر من مؤسسي المؤتمر ويؤدي دورًا رئيسًا في المؤتمر وله حضور في كافة لجانه خاصة اللجنتين السياسية والتنفيذية.

ان ايران تشكل فسيفساء عرقي من مختلف الشعوب واللغات والثقافات والأديان والمذاهب وخلافا لتصور بعضهم، فإن سكان ايران ليسوا من الفرس فقط، ففي واقع الامر يشكل الفرس اقلية مقارنة بالشعوب الاخرى مجتمعة فهذه الشعوب تشكل 65% من السكان وتقاوم سياسة تحويل ايران الى وطن واحد لشعب واحد وهوشعار أطلقته نخبة ارستقراطية فارسية منذ سقوط السلالة القاجارية في ايران عام 1925 بغية بناء الدولة الايرانية الحديثة على حساب الشعوب غير الفارسية.

تأثير القوميات غير الفارسية على خارطة ايران السياسية

**هل لهذه القوميات او الشعوب غير الفارسية تأثير على الخارطة السياسية في ايران ؟
*** أعتقد ان الشعوب في ايران الى جانب الاقليات المذهبية والدينية جنبًا الى جنب مع الحركات النسوية والطلابية والعمالية تشكل العناصر الهامة لاي تطور مستقبلي بالنسبة إلى إيران، خاصة لو اخذ في الإعتبار أنها مستبعدة تمامًا من السلطة، أما الظلم المضاعف يمارس تجاه الشعوب غير الفارسية كالكورد والعرب والترك الآذربيجانيين والبلوش والتركمان واللور والبختياريين والجيلك والطبريين . حيث لا يسمح لأبنائها بالتعلم بلغاتها القومية والاحتفاظ بهوياتها المميزة ومعالمها الثقافية. وخلاصة القول يتم التعامل مع الشعوب كمواطنين من الدرجة الثانية وحتى الثالثة ويمارس بحقها الاستيعاب القسري، وهذا على ما اعتقد هو السبب الرئيس لعدم الاستقرار السياسي والاجتماعي في ايران.

وبما ان هذه الشعوب ادركت تمامًا بأنه لا يمكن لها بمفردها تغيير الوضع لصالحها، حيث كان كل تنظيم قومي يكافح لوحده لتحقيق أهدافه المشروعة، فقامت التنظيمات التابعة للشعوب في شباط ( فبراير) عام 2005 بتأسيس مؤتمر شعوب ايران الفدرالية بهدف اقامة نظام فدرالي يتم فيه الفصل بين المؤسسة الدينية والمؤسسة السياسية ويدار من قبل كافة الشعوب في ايران و يحترم حقوقها القومية ويخلق فرص متساوية لها في مجال التنمية السياسية والاقتصادية والثقافية و في واقع الامرلعب حزب التضامن الديمقراطي الأهوازي دورا رئيسيا في تأسيس هذا المؤتمر.

مؤتمر شعوب ايران الفدرالية

** ماهي المبادئ الرئيسة التي يحاول مؤتمر شعوب ايران الفدرالية تحقيقها؟
*** ان مجموعة المبادئ التي يحاول مؤتمر شعوب ايران الفدرالية تحقيقها تتلخص كالآتي : تحويل النظام الحالي الى نظام ديمقراطي فدرالي وممارسة حق تقرير المصير لكافة الشعوب في ايران، وفقًا لإعلان الامم المتحدة لحقوق الانسان وكافة المواثيق الدولية في اطار نظام فدرالي على اساس قومي جغرافي والفصل بين الدين والدولة وازالة اشكال التمييز العرقي والجنسي والديني في كافة المجالات الاجتماعية والسياسية والاقتصادية وضمان حرية الفكر والتعبير واقامة علاقات سليمة مع كافة البلدان على اساس الاحترام المتبادل طبقًا للاتفاقيات الدولية وتحسين الحياة المعيشية لكافة المواطنين بغض النظر عن العرق والدين والجنس ومكافحة الارهاب واسلحة الدمار الشامل على الصعيدين والدولي والاقليمي.

وانا المستشار الأعلى للجنة التنفيذة في المؤتمر الذي حصل على دعم معنوي مهم من الاتحاد الاوربي ويمكن أعتبرها بديلا للنظام الحالي في المستقبل . حيث يمثل المؤتمر مايزيد عن 40 مليون من سكان مختلف الأقاليم في ايران من آذربيجان في الشمال الغربي وكوردستان في الغرب والعرب في الجنوب الغربي والبلوش في الجنوب الشرقي والتركمان في الشمال الشرقي واللور والبختياريين في الوسط وهناك محاولات لالتحاق تنظيمات فارسية تؤمن بالمبادئ التي اشرنا اليها الى المؤتمر ايضًا، وهذا يشكل تحديًا خطرًا للنظام واصبحت تلك الشعوب على الرغم من الفوارق التراثية واللغوية والتاريخية والثقافية متحدة في المؤتمر ومجتمعة حول شعار واحد وهو شعار الفدرالية. وفي الحقيقة هذا المشروع کبيرجدًا، ولم يسبق ان طرح بهذا المستوى في مجتمع شرقي أواسلامي حيث تقع تحت مظلته مجموعة بهذا الحجم الکبير، وهي تتبع برنامجًا سياسيًا موحدًا. وتجدر الاشارة ايضاً إلى ان شعبنا عضو فعال في منظمة الشعوب غير الممثلة الى جانب 69 شعبًا لا تمثيل لهم فی الامم المتحدة واناعضو في اللجنة التنفيذية فی هذه المنظمه.

** كيف تنظرون الى بعض التيارات الاهوازية التي تدعوا الى الاستقلال ؟
*** نحن نحترم كافة الافكار والآراء ويحق لكل جهة أهوازية أن تؤمن بما تراه مناسبًا لتحقيق حقوق الشعب العربي الاهوازي ونؤمن بأنه يحق لكل شعب أن يحقق مصيره بنفسه، ولكن في الوقت نفسه نعتقد بأن الظروف غير ملائمة للاستقلال، ولكي تبلغ التنظيمات التي تدعو الى الاستقلال أهدافها، من الضروري بأن تكون قادرة على خلق تنظيم سياسي وكوادر قيادية كفوءة لتحقيق تلك الاهداف، ويجب ان تمتلك امكانية ايجاد دولة قادرة على البقاء وتستطيع تكوين تنظيم مؤهل لقيادة الشعب حسب برنامج سياسي واضح المعالم والأهداف هذا من ناحية، ومن ناحية اخرى لا يجوز الاستخفاف بالعدو خاصة في حالتنا نحن حيث تضم اراضينا 90% من النفط، وفضلاً عن ذلك حتى لو قبلنا جدلاً بمبدأ الاستقلال علينا أن نكون واقعيين جدًا، وان نعترف بان هذا الطريق وعر وطويل جدًا ويتطلب الى جانب الجهود الذاتية، الدعم الدولي والعربي الذي يكاد أن يكون صفرًا في الوقت الراهن نتيجة لفقدان أدوات الضغط على المجتمع الدولي من جهة والتحول الذي طرأ في الاعوام الاخيرة على مفهوم الأمن والاستقرار في العالم من جهة أخرى والمتمثل في الخوف من تأسيس الدول المرشحة للانهيار.

فعلى سبيل المثال سقطت دولة طالبان لأن المجتمع الدولي لم يعترف بها وان تبنيها لتنظيم القاعدة أثار غضب الغرب ضدها . ونحن على علم بمواقف معظم الدول فی الامم المتحده بهذا الخصوص كما لا نتجاهل تجارب الشعوب الاخرى. وبالمقابل فإن اقامة نظام فدرالي او كنفدرالي يمهد الارضية لتحقيق قسم لا بأس به من طموحات الشعوب كالعرب والاكراد والآذربيجانيين والبلوش وايضًا تلبي قسم كبير من اهداف هذه الشعوب إن لم نقل كلها حيث يحق لكل اقليم اتحادي ان يختار حكومة محلي لها دستورتضمنه المواثيق الدولية وينتخب الاقليم الفدرالي الرئيس ورئيس الوزراء وبرلمان اقليمي وله قضاء مستقل وجيش وشرطة اقليميين، وعلم قومي ولها سيادة وطنیة تضمن حقوقه السياسية والثقافية وتتكون الحكومة الفدرالية المركزية من مندوبي كافة الشعوب وتتقاسم المسؤوليات فيها بشكل عادل وفي هذه الحالة لا توجد الاقتصادية المسلوبة وتسيطر على اراضيها ومياهها وخيراتها وفي هذه الحالة ستحقق القسم الاكبر من اهداف شعبها ان لم نقل كلها.

لذا يعمل مؤتمر شعوب ايران الفدرالية في هذا الاتجاه والقرار الاول والأخير يعود للشعوب نفسها، فإذا تظافرت الظروف المادية لبقاء مثل تلك الدولة الفدرالية فانها ستبقى متماسكة إلا انه لو تآكلت عوامل الديمومة سوف لا تستطيع هذه الدولة الإستمرار بالحياة، وهناك نماذج كثيرة في التاريخ. وفي الختام أود تقديم جزيل الشكر لموقع (ايلاف) الالكتروني لاتاحة هذه الفرصة لي للتحدث مع ابناء جلدتنا في العالم العربي.

http://www.elaph.com/ElaphWeb/Politics/2007/7/249213.htm

+ نوشته شده در شنبه سی ام تیر 1386ساعت 2:28 توسط اهوازی

سلمـــان الكبيـــر

إعداد وتقديم ابو نزار حمدي

هذه الحلقة الامير الشيخ سلمان بن سلطان والمعروف ب سلمان الكبير
تراس الأمارة الكعبية العربية بعد مقتل بندر بن طهماز(1150هجري-1733م) واصبح سلمان بن سلطان رئيسا لهذه الامارة مع اخيه عثمان. و لم يشهد تاريخ هذه الامارة امان و اطمئنان وتقدم ورقي وازدهار إلا في ايام هذا الامير. ويعتبر الامير الشيخ سلمان بن سلطان الباني الاول للامارة لما بذله من جهود جبارة تعتبر مفخرة الامراء العرب. و لم تشهد الامارة توسعا الا في ايامه. و قد رات لأول مرة الاسطول الذي جاب شط العرب و الخليج... كما ان الارض اصاحت في ايامه, و شيدت السدود, و شقت القنوات و الترع....و في ايامه ارتفع مركز الامارة العسكري, فاخاف من جاوره من حكام بلاد فارس و البصرة.. و نقولها بلا مبالغة من ان عصره يعتبر العصر الذهبي في عمرهذه الامارة العربية. يعتبر الاميرالشيخ (سلمان بن سلطان) من اقوى المشايخ و الامراء, و انجحهم في الادارة.. فكان داهيا, يقظا, ذكيا..ذا كياسة و حزم.. وثق علاقاته بجيرانه و بادلهم الحب و الاحترام..و سار في عشائره سيرة حسنة حببته الى الجميع.. و كوّن اقتصاديات و مداخل تناست طموحه الذي انفرد فيه عن باقي الامراء. و نورد هنا جميع ما وصلنا من اخبار زمانه, و ما وقعنا عليه من احوال امارته و حروبه.
ذكره السيد الامين تحت رقم (7167) بقوله: (الشيخ سلمان الكعبي ال ناصر, شيخ قبيلة كعب واميرها, كانت له مراسلات مع والي بغداد و امراء العرب, و قد لقبه والي بغداد بعدة القاب, و قد ورد اسمه في عشرة مواضع من مراسلات والي بغداد). و ساح المستر (نيبور) الالماني في الاحواز و العراق سنة 1765م فكتب عن الشيخ (سلمان) و اثنى عليه و على اعماره البلاد, و تاسيسه الاسطول البحري الذي ارتهبت له الدول المجاورة. و خاض مياه الخليج و كانت له ادوارا تاريخية تذكر سنذكرها مفصلا.

بداية اعماله العسكرية:
- في سنة (1155ه-1742م)بعث نادر شاه السردار(قوجا خان) لمحاصرة البصرة و هو الحصار الاول, فانضم الشيخ (سلمان) بعشائره الى الجيش الفارسي و تمكن الشيخ سلمان من اخذ كوت كردلان و ذلك في شهر رجب من السنة المذكورة.

الانتقال الى الفلاحية(الدروق):
- طوال المدة المنصرمة كانت كعب تسكن مدينة (القبان) ولا يجرأ أحد من شيوخهم التحرك منها حتى مانت ايام الشيخ (سلمان) وكانت مدينة الفلاحية تحت الهيمنة الافشارية, ففي عام (1160ه-1747م) قتل نادر شاه افشار, و مان الكعبيون - كما اسلفنا - يقطنون القبان. و مان الكعبيون يحلمون باسترجاع الفلاحية (الدروق), و يأملون ان تكون عاصمتهم في يوم من الايام, الا انهم كانوا يخشون صولة (نادر شاه) و ينتظرون موته. و لما بلغهم نبأ قتله تحركوا الى جهة الدروق بعوائلهم و اثاثهم و دوابهم. الا انهم لما لم يتأكدوا بعد من صدق الخبر فقد توقفوا في محل يدعى ب (شاخة الخان) حتى وصلت الاخبار مؤيدة قتله فواصلوا السير حبى دخلوا الدروق و هاجموها و اخرجوا جموع الافشارالمحتلين الذين كانوا يقطنونها. ركز(سلمان) نفسه في هذه المدينة, و عاودت واستوطنت العشائر التي سافرت معه فيها. و قد تخلفت ثلاثة قبائل كعبية من الهجرة سنذكرها في موقع اخر. و قد جدد اعمار الفلاحية و اتخذها مركزا له بعد ان كانوا قد اتخذوا الدورق مركزا. فقد وسع الفلاحية و قطنها, و اصبحت عاصمة للامراء الذين اخلفوه. و يعتبر تجديد الفلاحية و توسعها من مآثر (سلمان) العمرانية. و نتيجة لهجر الدورق فقد تلاشت تدريجيا و لم يبقى منها سوى الاطلال الان. و قد ذكر ان عشرين الف بيت انتقلوا مع الشيخ سلمان الى الفلاحية.

علاقته بالاتراك و الايرانيين:
-عندما حدثت الاضطرابات الداخلية في بلاد فارس بعد مقتل (نادر شاه) استرجع الشيخ (سلمان) كثيرا من المناطق الى الامارة العربية. أما البصرة فقد استولى منها على جزرها الواحدة بعد الاخرى حتى منطقة (الدواسر) على الساحل الغربي. و سيطر ايضا على كافة المناطق الواقعة في شط العرب. وهذه ما إثار الاطماع الفارسية لدى كريم خان زند و باشا بغداد الذي لم يكن (سلمان) يدفع شيئا لهم او تابعا لهم. فاذا طلب كريم خان زند منه رسوما اعتذر عن ذلك شاكيا عدم قابليته على الدفع, معللا ذلك بتقاضي الاتراك الاموال الطائلة منه بالتضييق. أما اذا طلب باشا بغداد الرسوم منه, فكان يشكو له امر الفرس معه. و كان يعرف جيدا كيف يجتذب الى صفه بالاموال انبل اعيان مدينة البصرة. و بذلك سمحوا للشيخ أن يضم القرى اليه. و بما أن اعيان البصرة كانوا يتلقون أمر ضم القرى الى امارة سلمان بالهدوء و السكون فلم يتمكن متسلم البصرة أن يشن الحرب عليه, طالما كان باقيا في منصبه لفترة قصيرة كما هي العادة, فقد كان قانعا ما دام يتقاضى الواردات من هناك, و كان سلمان يؤدي هذه الواردات بسخاء, فأن رفض المتسلم الجديد تسليم قرى أخرى اليه, أؤ شاء أن يشن الحرب عليه, فعند ذاك لم يكن يدفع (سلمان) اليه شيئا. و حتى باشوات بغداد خرجوا بأنفسهم الى الحرب مع (سلمان) في بعض الاحيان, فوجد انذاك انه من الحكمة ان يؤدي لهم مبلغا مهما. فكان تارة يدعوا انه موال للاتراك. الا انه كان يرجح في بعض الاحوال أن يدفع الاموال الى شيوخ العرب الاخرين ليحدثوا شغبا يشغلون الباشا به من ناحية اخرى. و اخيرا قرر كريم خان زند أن يهاجم الامارة العربية بنفسه، فدخل الى المنطقة سنة (1170ه-1757م) سالكا طريق (بهيهان-كوه كولية- الفلاحية) و حاصرهم بجيشه الا ان مساعيه خابت, و لم يساعده الحظ في الانتصار فرجع خائبا مدحورا.
- مع والي بغداد و مولى الحويزة:
- بعد ان اندحر كريم خان استمر الشيخ (سلمان) على أعماله الاصلاحية حتى سنة 1175ه-1762م حيث حاصر الامارة العربية الكعبية جيش جرار لوالي بغداد (علي باشا) و مولى الحويزة ( مولى مطلب المشعشعي والي الإمارة العربية المشعشعية) و ذلك في نصف ذي الحجة الا ان هذا الجيش عاد (متعوسا) امام عزيمة العرب.
و سبب هذا الحصار يعود الى:
1- قلنا آنفا ان بعض قبائل كعب لم تنتقل الى (الدورق) مع الشيخ (سلمان) بل بقيت في (القبان) تتابع حكم (الدورق). و كانت الحكومة العثمانية تعتبر (القبان) جزءا من البصرة فلذا كانت تطالب بني كعب بدفع الضرائب السنوية الا ان الشيخ (سلمان) قطع هذه الضرائب فكان هذا سبب مشاركة والي بغداد في حصار الفلاحية.
2- أما المولى (مطلب) المشعشعي فانه شارك في الحصار لخوفه من ازدياد قوة الشيخ (سلمان) فيمد سلطانه إلى الحويزة التي كانت عاصمة الإمارة العربية الثانية في الاحواز حينذاك . للسببين المتقدمين تعاون والي بغداد (علي باشا), و مولى الحويزة (مطلب) في محاصرة الفلاحية. و في سنة (1177ه-1764م) أي بعد سنتين من الحصار السابق و بعد ان قتل مولى الحويزة (مطلب) على يد (زكي خان) الزندي عندما اراد الزنديون احتلال مدينة الحويزة. جمع والي بغداد (علي باشا) جيشا من الاكراد و الاتراك و عساكر اهل (بكر) و (ماردين) مهاجما الفلاحية للمرة الثانية غير أنه اندحر في شاخة "عبدالواحد" في كارون و رجع ذليلا في شهر ربيع الثاني من السنة المذكورة.
-الجيش الزندي يتجه ثانية:
انسحب الجيش الى (سيلاخور) بقيادة كريم خان زند منتظرا جواب رسالته إلى والي بغداد الذي طلب منه المساعدة لمهاجمة الامارة العربية في جنوب الاحوازوحاكمها العربي الامير الشيخ سلمان بن سلطان, و اذا يرسل (علي باشا) والي بغداد اليه حاملة معها جواب الرسالة التي كان كريم خان يترقب وصولها. و قد اتضح له من الجواب موقف الوالي من الاميرالشيخ (سلمان) و اطمأن من تقديم المساعدة و المؤنة الحربية له. أمر كريم خان زند قواته الحربية ان تسير عن طريق لرستان. فبعد مضي ايام قلائل وصلت جيوشه مدينة (دسبول) فاقام كريم خان و جيشه مدة ثلاثة ايام للقضاء على قبائل (بني لام) العربية المحيطة ب مدينة(دسبول) وذلك أثر وشاية من تجار المدينة ضد شيوخ بني لام . و قد رفع اهالي (دسبول) شكوى الى كريم خان ليريحهم من وجود بني لام في المنطقة. أرسل كريم خان جيشا بقيادة (نظر عليجان) الى قبائل بنى لام . ولكن بني لام وعند سماعهم خبر الهجوم الفارسي تمكنوا من الانتقال إلى الحدود العثمانية حينذاك فلم يستطع الزندي ان يلتقي بهم فرجع يائسا قاصدا قبائل (ال كثير) العربية القاطنة في (حسيناوة) جنوب مدينة (دسبول) تنفيذا للمخطط الذي رسمه كريم خان ليتخلص من القبائل العربية التي لم تظهر الولاء و الاخلاص له, و لم تخرج لاستقباله ودفع الاموال و الاحتفاء به.

مجزرة المجرم كريم خان زند بحق العرب من ال كثير

هجمت القوات الزندية على قبائل (ال كثير) و قتلت منهم مقتلة عظيمة, و نهبت اموالهم و حطامهم, و لم يستطيعوا الاستيلاء على زعماء و شيوخ قبائل (ال كثير) الذين فروا متحصنين بالغابات و الاهوار القريبة منهم, و لم ينل كريم خان مطلبه فتركهم و سار جيشه متجها نحو (الفلاحية) عن طريق "تستر" لمحاربة الاميرالشيخ سلمان بن سلطان و كان ذلك في شهر رمضان و قرب ايام عيد (النوروز) و هو العيد الرسمي للفرس الذي يتبركون فيه, لذا و من اجل أداء الطقوس المتعارف عليها عندهم عسكر الجيش خارج مدينة "تستر" منتظرا انتهاء فترة عيد "النوروز"؟ و بعد العيد اتجه جيشه قاصدا الفلاحية. و كلما مر على نهر من الانهار الكثيرة التي كانت في طريق مسيره امر بهدم جسره على الفور انتقاما من القبائل العربية هناك، وصل كريم خان ضواحي الفلاحية, و عسكر فيها فبلغه انسحاب الامير"سلمان" و قبائل كعب العربية الى "الحفار" ليحصنوا فيه, فدخل كريم خان زند و جيشه الفلاحية محتلا اياها. و بعد الاقامة فيها ثلاثة ايام بلغه ان الاميرالشيخ "سلمان" ترك الحفار و خرج متحصنا بجزيرة "المحرزي". فسار كريم خان زند من ساعته طالبا "الامير سلمان بن سلطان" فعسكر قرب "الحفار" و "القبان". أرسل كريم خان زند رسله الى البصرة لطلب المساعدة و تنفيذ وعد والي بغداد الذي قطعه على نفسه في امداده بالمساعدة العسكرية, و المؤونة الغذائية. و مما طلبه من متسلم البصرة اوسأل بعض السفن الحربية ليتمكن من اللحاق بالاميرالشيخ "سلمان بن سلطان"غير ان متسلم البصرة ارسل له باخرتين من التمر و يختا صغيرا لركوبه, و اعتذر عن ارسال بقية ما سبق ان اوعد به والي بغداد, و ما طلبه هو. و نتيجة لتصرف متسلم البصرة هذا, و عدم الوفاء بعهد والي بغداد غضب كريم خان زند و تقدم بجيوشه الى جزيرة المحرزي عن طريق نهر"بهشمير" و ارسل إلى " المجرم زكي خان"- الذي كان في "الحويزة" بعد احتلالها و قتل مولى "مطلب"- طالبا منه المعونة لكي يلحق بالشيخ سلمان, فارسل المجرم"زكي خان" السفن الحربية التي كان المولى "مطلب" قد أعدها إلى والي بغداد العثماني ليحارب بها الامير الشيخ سلمان بن سلطان.فاستعان بها للدخول الى الجزيرة "المحرزي", غير انه فوجىء بعدم وجود الشيخ و قبائل كعب العربية فيها حيث انهم انسحبوا الى وسط البحر لعلمهم ان كريم خان زند لا يملك الوسائل الكافية التي تمكنه من التوغل في وسط البحر للحاق بهم. و بعد ان عجز كريم خان من الحصول على الشيخ "سلمان" و قبائل كعب العربية لينتقم منهم صب جام غضبه و انتقامه على السد العظيم الذي شيده الاميرالشيخ "سلمان بن سلطان" في "السابلة" انتقاما لهزيمته. و قد استعان على ذلك المجرم بواسطة شيخ عربي كان عارفا ببناء السد الذي يشبه محمد صادق"صاحب تأريخ الزندية" بسد الاسكندر الكبير من حيث العظمة و ضخامة البناء. و يعتبر تهديم هذا السد-الذي كان عنوانا لرخاء المنطقة و تقدمها. و رفاهية القبائل العربية. التي أحالت الصحراء الى مرابع و مزارع يعتمدون عليها في معيشتهم-من مساويء كريم خان التي لا تنسى. لأن تهديمه السد جعل تلك المناطق ميتة. عديمة الفائدة. و عرض بذلك الوف النفوس العربية الى الجوع و الهلاك. و يعلق السيد أحمد كسروي على هجوم كريم خان على امارة كعب العربية و رئيسها الشيخ "سلمان" بأنه من الأخطاء التي كان يرتكبها كريم خان. حيث كان الفكر الواعي و الحكمة يدعوان كريم خان لمسايرة و مسايسة الشيخ "سلمان" للاستفادة من امكانية استغلال ثروات امارة العربية لخير و رفاهية الدولة الزندية التي كانت منهوكة القوى من الاضطرابات التي تعرضت لها. و كذلك الاستفادة من مشاريع الشيخ(سلمان) الاعمارية و الاصلاحية و الزراعية...في الوقت الذي كانت فيه بين الامارة العربية و والي بغداد حروب و مصادرات مستمرة فانها فرصة ذهبت على الدولة الزندية لم تستفد منها. و لقد ذكر مؤرخو الدولة الزندية من أن الكعبيين الذين عاشوا في المدن و البحار كانوا يحترمون و يقدرون رعايا الدولة الزندية, و يعطفون عليهم. استغلت الدولة العثمانية التي تطلب الشيخ سلمان بأكثر من ثأر- خروج الشيخ سلمان متنقلا في البحر بين الجزر فأخذت تطارده و جماعته بالسفن الحربية التابعة لمتسلم البصرة من جزيرة الى اخرى. و هنا رأى الشيخ سلمان الذي عرف بالحكمة و سداد الرأي أن يستفيد من حكمته و رأيه السديد ليرفع الحيف و الذل و الظلم عن أنباء جلدته العرب الذين أخضعهم كريم زندي لحكمه, فأرسل الى كريم زندي من انه مستعد للصلح و التفاهم على أن يضمن له ما يلي:-

-انسحاب الجيش الزندي عن الاراضي العربية.
-السماح بعودة كعب العربية الى الفلاحية.
و تعهد الشيخ سلمان نظير ذلك بدفع رسوم معينة سنوية قدرها ثلاثة الاف تومان الى الدولة الزندية. و على ضوء هذه النقاط, و لان منطقة الفلاحية منطقة حارة تطبع الكعبيون عليها و لم يستطع عليها الجيش الزندي الذي تعود المناطق الباردة اضطر كريم خان الى الموافقة على نقاط الشيخ سلمان, و أبرم معه فرمانا بالرسوم التي تدفعها الامارة العربية الى الدولة الزندية..ثم انسحب الجيش الزندي راجعا عن طريق خير اباد-زيدان-فارس(شيراز), و عاد الشيخ سلمان و قبائل كعب العربية الى الفلاحية بعد تلك المطاردة الطويلة الشاقة لتعيد بناء مجدها الذي خربته الايادي الزندية و كان ذلك في سنة 1178ه-1765م. و في السنة التالية لابرام الفرمان أرسل الشيخ سلمان المبلغ المتفق عليه و هو ثلاثة الاف تومان الى كريم خان زندي. و هكذا انتهت الحملة و لم يوفق بها للمرة الثانية.
وفاة عثمان:-
قلنا ان الخوين(عثمان) و (سليمان) قد شاركا (طهماز بن خنفر) الحكم, ثم قتل سلمان "بندر بن طهماز" و حكم مع اخيه (عثمان), و استمر (عثمان) مشار كالأخيه "سلمان" الحكم حتى توفي في سنة 1178ه-1765م. و بقي الشيخ "سلمان" يحكم بمفرده حتى نهاية حكمه.
-الاسطول الكعبي و فعالياته:
يعتبر الشيخ "سلمان" أول مؤسس للاسطول البحري للامارة الجنوبية للاحواز الذي جاب مياه شط العرب و أرهب الفرس و الاتراك و الانجيليز به. و بلغت عام 1765م سفنه الحربية عشر و سبعون دانق "سفينة صغيرة" يمارس بواسطتها التجارة. و كانت هذه القوة البحرية اكبر قوة عسكرية في شط العرب و الخليح و قد قام هذا الاسطول باعمال حربية رائعة نذكرها بتفاصيلها. ففي سنة "1160ه-1747م" كان اول تهديد قام به الاميرالشيخ سلمان لملاحة شط العرب, حيث ورد في سجلات شركة الهند الشرقية لهذا العام ان الاميرالشيخ سلمان قد تعرض للسفن القادمة الى البصرة و أوقف الملاحة في النهر. و أخذت تعرضات الاميرالشيخ سلمان تزداد بمرور الايام. و كان عجز سلطات البصرة عن ردعه مشجعا له على الستمرار. و بحلول سنة (1170ه-1757م) أراد كريم خان زند القضاء على الاميرالشيخ سلمان كما تقدم, فزحف اليه بجيش جرار, غير ان الاميرالشيخ سلمان استطاع اللجوء الى الجزر الواقعة في شط العرب و أخذ يتنقل من جزيرة الى أخرى, و لم يستطع كريم خان اللحاق به لافتقاره الى السفن و لطبيعة المنطقة الجغرافية, حيث تكثر المستنقعات و الجزر و الانهر. و أخيرا اضطر كريم خان الى الانسحاب من حدود امارة واميرها الشيخ سلمان. أظهرت حملة كريم خان زند هذه لهذا الشيخ الذكي أهمية الدور الذي قامت به سفنه خلال الحرب، فعمد في الحال الى تعزيز اسطوله البحري للدفاع عن حدود امارته العربية واستقلاليتها و ذلك ببنائه عددا من (الغلافات) و قد أتقن صنعها, و أحسن تسليحها حتى أصبحت قوة فعالة قادرة على العمل في اية جهة يوجهها اليها الاميرالشيخ سلمان. أما سلطات البصرة فقد أبدت عجزا تاما في مواجهة الموقف الجديد, فأخذت تشتري مرضاة الاميرالشيخ سلمان بالمال, كما انها كانت تخاف من ظهور قوة عربية في المنطقة وخاصة ان جميع القبائل القاطنة في البصرة وضواحيها يساندون الامير وفرحون به هذه ما اعتبره الباشا العثماني في بغداد تعديا واقتنع في النهاية لمهاجمة الامارة العربية. ويذكر ان افتقار الباشا الى الاسطول الذي يستطيع أن يضاهي اسطول الشيخ سلمان دفعه الى الاستعانة بسفن شركة الهند الشرقية الانكليزية. و قدم موظفو الشركة هذه الخدمة للباشا بغرض التقرب اليه و الحصول منه على امتيازات تجارية جديدة, و رغية منهم كذلك في حماية الملاحة في شط العرب,و المحافظة على مصالحهم التجارية في البصرة, هذه المصالح التي هددتها ظهور الامارة العربية كقوة اقليمية و قامت وحدات من جيش الباشا البرية تساندها بعض السفن الحربية الانكليزية بحملات عديدة ضد الاميرالشيخ سلمان, ولكن لم تؤد أي منها الى نتيجة حاسمة. و كان لدهاء الامير و مقدرته, و قوة غلافاته و مهارة العاملين فيها اثر في ذلك و كانت حوادث هذه الحملة في نصف ذي الحجة سنة "1175ه-1762م). و هكذا كانت قوات الامارة العربية تكسب المهارة في مجابهة الاعداء وردع اي عدوان على حدودهامارتهم الفتية ، مما اثار غضب وحقد المستعمرين والفرس والعثمانيين معا. و في سنة"1177ه-1765م" بلغت قوة الاسطول درجة كبيرة حتى انه لم يبق باستطاعت باشا بغداد العثماني السكوت عنه. كما ان كريم خان زند لم يكن قد فقد الرغبة في مهاجمة الامارة العربية و القضاء على اميرها الامير سلمان بن سلطان. فتم الاتفاق - كما سبق - بينهما على توحيد جهودهما في محاربة المير الشيخ سلمان و احتلال اراضيه و تدمير اسطوله. و قاد المجرم كريم خان جيشا كبيرا بعد ان حصل وعدا من متسلم البصرة بمساعدته. و انسحب الاميرالشيخ سلمان الى الغرب, و أخذ يتنقل بين جزر شط العرب, ثم عبر الى الضفة الغربية. و جاءت لهذا الغرض كتيبة من المشاة من بغداد للانضمام الى القوات الموجودة في البصرة, كما أعدت قوة بحرية مناسبة. و استاجر المتسلم في البصرة سفينة انكليزية, لم تكن من سفن شركة الهند الشرقية, و لكنها كانت من تلك السفن التي تتاجر تحت حمايتها. و استعان المتسلم كذلك بملاحين انكليزيين لقيادة اثنين من"تكتانة". و استغرقت التدابير و الاجراءات السابقة وقتا طويلا جدا, الأمر الذي أفسد الخطة برمتها و كان في صالح الامير الشيخ سلمان . و طال انتظار كريم خان زند لوصول قوات الباشا العثماني الساندة ، وان لم يجروء على مهاجمة قوات الامارة العربية بمفرده ، فقرر ترك الميدان و الانسحاب. و في شهر (ربيع الثاني 1177ه-مايس1765م) و بينما كانت قوات الباشا العثماني على وشك التحرك وصلت رسالة من كريم خان الى متسلم البصرة يعبر فيها عن بالغ امتعاضه و سخطه و يخبره فيها بقراره بايقاف القتال و الانسحاب. و كانت خيبة الأمل كبيرة للباشا العثماني. و مع قرار كريم خان بالانسحاب قرر متسلم البصرة السير قدما في استعداداته, و زحف ليهاجم الامارة العربية بمفرده. و سارت القوات البرية و كان قوامها خمسة الاف رجل على الجانب الغربي من شط العرب. و سار الاسطول برفقتها. و أخيرا وصلت جيوش الباشا الى الجهة المقابلة للنهاية الشمالية لجزيرة عبادان, حيث كان الاسطول البحري التابع للامير الشيخ سلمان راسيا هناك. كما شارك الانكليز في هذه الهجوم ووفرت السفينة الانكليزية الحماية لتلك الجيوش. و ذهب جنود الباشا في الليلة الاولى للنوم و هم مطمئنوا البال تماما و ذلك لوثوقهم من عظمة قوتهم البرية و البحرية. غير انه في منتصف الليل استطاعت "غلافات الامارة العربية مباغتة اسطول الباشا و استولت على ثلاثة "تكنات" دون مقاومة. و في صباح اليوم التالي ناورت القوات البحرية التابعة للامير سلمان متحدية القوات العثمانية والانكليزية معا فنشرت أشرعتها و سارت في شط العرب و قد هاجمت بعض المراكز بالقرب من مدينة البصرة و استولت على عدد كبير من القوارب العائدة للعثمانين. و تيقن المتسلم انه لا يستطيع الاستمرار في الحرب دون حماية بحرية كافية, و ان السفينة الانكليزية التي معه لا تستطيع توفير تلك الحماية بمفردها. فقرر عقد صلح مع الامير الشيخ سلمان و ايقاف العمليات الحربية و الانسحاب. و هكذا رجع جيش الباشا العثماني بخفي حنين. و بهذا نجح الاميرالشيخ سلمان بن سلطان خلال أشهر قليلة في رد جيش المجرم كريم خان زند و جيش والي بغداد العثماني والقوة الانكليزية على أعقابهما. و لم يستطع أي منهما أن ينال منه شيئا. بعد أن دامت العمليات بين "18-20-" يوما, و المسافة التي قطعتها جيوش المتسلم سيرا تتراوح بين "10-12" ميلا. و لا بد لنا هنا من استعراض مكونات الجيش المهاجم التابع للباشا العثماني . فقد ذكرنا بأنه كان يتألف من خمسة الاف جندي مشاة أي لواءين "براتلي" و هم الحائزون على الامتيازات, و " تفنكجي" و هم جنود الباشا الذين يستوفون رواتبهم منه, و قوة من "سردن كجدي" و هم المتطوعون بالاجرة, يجمعون خلال الحملات فقط و يسرحون عند انتهائها. و في هذه الحملة قبل المتسلم جميع المتطوعين دون أن يعني فيما اذا كان يعرف استعمال السلاح أم لا. أما قوة الامارة العربية فقد كانت بين "1400-1800" جندي محارب.

مع الانكليز:
-أعطى هذا النجاح الامير الشيخ سلمان بن سلطان ثقة بنفسه و اسطوله و هذه الثقة دفعته الى الالتفات الى الانكليز لتسوية الحساب معهم. و قد ذكرنا سابقا الدور الذي لعبه الانكليز في مساعدة سلطات البصرة في نزاعها مع إمارة كعب العربية. و مع ان سفن شركة الهند الشرقية لم تشترك في الحملة الاخيرة ضد إمارة كعب العربية بشكل واسع , فان سفينة انجليزية, و بحارة انكليز اشتركوا فيها, كما اسلفنا, كما ان وكيل الشركة في البصرة "بطرس رينج" كان له دور فعال في تهيئة تلك الحملة خاصة بالنسبة لذلك الجزء الخاص بالاسطول. لم يخف الامير الشيخ سلمان بن سلطان من اظهاراستياءه من تصرف الانكليز, و قد رأى فيه تدخلا في أمور تعنيهم, و عملا عدائيا سافرا ليس له ما يبرره. و قررالامير الشيخ سلمان بن سلطان أن يوجه لهم ضربته. ففي يوم 18 تموز سنة 1765م هاجمت "غلافات" الامارة سفينة شركة الهند الشرقية(سالي) في شط العرب و كانت قادمة الى البصرة من "مدراس" في الهند. و قد باغتها جنود الامارة العربية و استولوا عليها قبل ان يستطيع ركبانها مغادرة غرفة قيادته, و في اليوم التالي هاجمت "غلافات" الامارة يخت الشركة كذلك و هو في طريقه من ابوشهر(بوشهر) الى البصرة و استولت عليه, و كان بصحبة اليخت سفينة انكليزية تجارية كبيرة (فورت وليم), و عندما رأت ما حل باليخت حاولت الفرار و التراجع الى الخليج, و لكنها ضحت و لم تطيق الحركة, فاطاحت بها عن بعد غلات الامارة و لما انحسر المد ولم تعد مدافع السفينة تستطيع العمل, اقتربت منها الغلافات و استولت عليها و سحبتها مع كل من سالي و اليخت الى قرب القبان. كان رد الفعل الانكليزي لهذا التحدي العربي عنيفا جدا.فما ان وصلت انباء الاستيلاء على تلك السفن الى البصرة حتى دخل وكيل الهند الشرقية في البصرة بمفاوضات مع المتسلم لاتخاذ سياسة موحدة ضد الاميرالشيخ سلمان بن سلطان. و توصل الطرفان الى عقد معاهدة بينهما اشترط الوكيل فيها ان لا تكون ملزمة له الا بعد موافقة رؤسائه في (بومباي) عليها. و نصت تلك المعاهدة على ان تتعاون شركة الهند الشرقية و باشا بغداد بتجهيز قوات برية كافية و تقوم شركة الهند الشرقية بارسال اسطول قوي من الهند, و قد صادق موظفو شركة الهند الشرقية في بومباي على المعاهدة المذكورة و ارسل الاسطول. و وصل هذا الى مياه شط العرب في ربيع سنة 1766م و كان من اقوى الاساطيل التي ارسلتها الشركة الى مياه المنطقة خلال تأريخيها الطويل فيها. فقد ضم ثلاث سفن كبيرة من صنع اروبي, و كانت هذه من اضخم و اقوى السفن التي تمتلكها شركة الهند الشرقية كما ضم ثلاث سفن صغيرة, و ارسلت معه قوة برية صغيرة مؤلفة من المشاة و المدفعية, و كميات كبيرة من الذخيرة و المعدات. وعندما وصل الاسطول الى مياه شط العرب, تجاهل الوكيل الانكليزي لفترة قصيرة المعاهدة السابقة التي عقدها مع المتسلم و حاول تسوية خلافاته مع الشيخ سلمان بصورة منفردة و تقدم بالمطاليب الاتية للشيخ سلمان:
1- تسليم السفن الانكليزية التي استولت عليها قوات الامارة البحرية.
2- تسليم حمولة السفن السابقة و التعويض الكامل عما فقد من تلك الحمولات.
3- تحمل الشيخ لجميع نفقات اسطول شركة الهند الشرقية الراسي في شط العرب.
4- التعهد بعدم التعرض في المستقبل لاية سفينة تعود الى شركة الهند الشرقية او تتاجر تحت حمايتها.

لم يستجب الاميرالشيخ سلمان بن سلطان لاي من المطالب السابقة, و سخر منها قائلا: ان تلك المطاليب اظهرت له ان الانكليز اقل فطنة و ذكاء مما كان يتصورهم. و اكد الشيخ للوكيل قائلا: ان الاميرالشيخ سلمان بن سلطان ليس من اولئك الذين يخيفهم التهديد و الوعيد هذا و ان ثقته بالله و بقوته ستضمنان له النصر في النهاية على جميع اعدائه و قد كانت رسالة الاميرالشيخ سلمان المتضمنة هذا الجواب الى الوكيل الانكليزي غير مؤرخة الا ان تأريخ تسلمها كان في يوم 3 نيسان 1766م و هكذا فشل الوكيل في التوصل الى حل سلمي مع الاميرالشيخ سلمان بن سلطان و بدأت الحرب بين الانكليز و باشا بغداد من جهة, و الامارة العربية من جهة اخرى. استمرت العمليات العسكرية ضد(الامارة العربية) مدة ستة اشهر أبدى خلالها الاميرالشيخ سلمان من صنوف الشجاعة و المهارة العسكرية و الحنكة الدبلوماسية ما اثار اعجاب الجميع حتى اعداءه. و لهذا عمت اخبار هذا الاميرالعربي و شجاعته كل الانحاء حتى وصلت اوربا و تحدث الناس طويلا عنها هناك. كان الامير الشيخ سلمان بن سلطان عند وصول الاسطول الانكليزي الى مياه شط العرب و عند بدء القتال في مدينة القبان, و لهذا وضع الحلفاء خطتهم لمحصارة القبان من قبل الاسطول الانكليزي, و منع "غلافات" من الافلات, و قامت قوات الباشا العثماني بمهاجمة الموقع. و لكن الشيخ سلمان استطاع بمهارة الافلات مع جميع غلفاته من الحصار و الوصول سالما الى الدروق حيث كان قد انتهى لتوه من بناء قلعة كبيرة فيها. و ظنا من الحلفاء بان كريم خان زند ان يعرض اجراءاتهم و ان مصلحتهم هو الاخر تتطلب القضاء على الامير الشيخ سلمان بن سلطان, فقد نقلوا عملياتهم الحربية الى الدروق و لما لم يكن باستطاعة السفن الانكليزية التغلغل في خور موسى- الذي يكوّن خور الدروق جزء منه- فقد بقيت هذه السفن في شط العرب. محاولة حماية السفن التجارية من مباغتة غلافات الاميرالشيخ سلمان لها, و لمنع تلك الغلافات من جلب الامدادات الى الدروق. و في نفس الوقت نجحت جيوش الباشا العثماني في اقامة معسكر لها قرب الدروق. دارت رحى الحرب بين قوات الاميرالشيخ سلمان و الحلفاء خلال صيف عام 1766م, و كانت الظروف المحيطة بالاخرين قاسية للغاية. فخلال النهار كانت الحرارة مرتفعة جدا و الرطوبة عالية, و ذلك لكثرة المستنقعات في المنطقة و لقربها من الخليج. و لم تكن الامسيات باحسن حال فوخامة الجو و كثرة البق و الخوف من مباغتة جنود الامارة العربية كلها امور حرمت الجنود من النوم و ارهقتهم غاية الارهاق, و لم تكن العلاقات بين رجال الباشا و الانكليز حسنة على الدوام اذ ان طول امد الحرب و تعقد المشاكل ولد الكثير من سوء الظن و التوتر بين الطرفين. و في الخريف تعرض الحلفاء الى عدد من النكسات. ففي اوائل ايلول استطاع اسطول بحري للقوات العربية التابعة للامير الشيخ سلمان بن سلطان احراق تسع سفن من مجموع اثنتي عشرة من سفن الباشا العثماني ومن ضمنها سفينة القيادة بالذات. كان ذلك بسبب سوء تدبير القوبودان و غفلته و في الليالي التي تلت هذا الحادث اخذت غلافات الامارة العربية تحاول القضاء على البقية الباقية من سفن الباشا العثماني, بل انها كثير ما حاولت مباغتة سفن الاسطول الانكليزي نفسه. الامر الذي جعل هذا الاسطول في يقظة دائمة و قلق مستمر و قد حرموا من جراء ذلك طعم الكرى.و حاول الانكليز انهاء القتال بأي ثمن, و قد الحوا على المتسلم بهجوم عام على الدورق, و لكن المتسلم كان يتخوف من القيام بمثل هذا الهجوم, فأخذ يماطل و يسوف مدعيا انه في انتظار وصول امدادات من بغداد, و اخيرا قرر الانكليز القيال بالهجوم بانفسهم, و ذلك بعد ان اقاموا معسكرا خاصا بهم بالقرب من معسكر الباشا العثماني. انتهى الهجوم الانكليزي بكارثة, فقد استطاع جنود الامارة العربية من صد الهجوم و القضاء على الجزء الاكبر من المهاجمين الانكليز, و استولوا على جميع مدافعهم, كما استولوا على ثلاثة عشر صندوقا من الذخيرة. و عندما وصلت انباء هذه الكارثة الى البصرة أمر الوكيل الانكليزي جميع القوات بالانسحاب من البر الى السفن و عدم الاشتراك في عمليات برية اخرى. و ترك مثل هذه العمليات الى قوات الباشا العثماني. و في شهر تشرين الأول سنة 1766م وصلت رسالة غير مؤرخة الى معسكر الباشا العثماني من كريم خان زند يطلب فيها من جيوش الباشا و من الانكليز ايقاف العمليات العسكرية و الانسحاب من منطقة الدورق في الحال وكانت هذه الرسالة نكسة حاسمة. ان دوافع كريم خان لاتخاذ هذا الموقف كثيرة منها ان ذكاء الشيخ سلمان و مهارته الدبلوماسية و هداياه الثمينة التي قدمها لكريم خان زند لعبت دورا في استمالة قلب الاخير اليه, و دفعته الى معاضدته في محنته. و الاهم من هذا, ان كريم خان كان ممتعضا من باشا بغداد لتقاعسه عن مساعدته عندما شن كريم خان زند سابقا هجومه على الامارة العربية وعلى الاميرالشيخ سلمان بن سلطان. اما بالنسبة للانكليز فكان امتعاضه منهم اشد و ذلك لاعتقاده بان الانكليز لم يقدموا له المساعدة البحرية بشكل فعال في حربه مع الامير العربي الشيخ مهنا( في حلقات اخرى سوف نتطرق الى هذه الامير العربي وتاريخه), و ان هذا هو السبب في فشل جيوشه امام ذلك المارد. ومع ما ان طلب كريم خان زند وضع الحلفاء في موقف حرج ولكن تصدي قوات الامارة العربية ومقاومتها وطبيعة الارض فيها هي التي اجبرت قوات التحالف الانكليزي - العثماني الى التراجع فقررت قوات الباشا العثماني الانسحاب في الحال من منطقة الدورق و لهذا انتهت العمليات العسكرية البرية بهذا الفشل الذريع و لم يبق سوى الحصار الانكليزي البحري ضد الامارة و قد استمر الحصار سنتين أخريتين دون ان يحقق الانكليز مكسبا ما. و كانت خسائر الحرب مع الامارة العربية فادحة و ادعى الانكليز ان خسائرهم السابقة و تكاليف الحصار المضروب على الامارة تفوق فوائدهم و منافعهم التجارية في المنطقة, و قد قدرت قيمة السفن التي استولت عليها القوات البحرية التابعة للامير الشيخ سلمان بن سلطان (390930) ربية و هددوا بسحب اسطولهم و ترك الباشا العثماني و شأنه مع الامير الشيخ سلمان اذا لم ينالوا من الباشا العثماني ما يعوضهم عن تلك الخسائر و التضحيات و كان مثل هذا التهديد يفزع الباشا العثماني كل الفزع و يدفعه الى اغراء الانكليز في الاستمرار بمساعدته, و ذلك بتقديم المزيد من التسهيلات التجارية و الامتيازات, لهذا فليس من المستغرب ان نرى نفوذ الانكليز في البصرة قد بلغ درجة من القوة خلال هذه السنوات لم يكن قد بلغها من قبل. و ليس ادل على قوة النفوذ الانكليزي في العراق خلال هذه الفترة من الرسالة التي بعث بها وكيل الشركة في البصرة الى روسائه في لندن يخبرهم فيها ان احتفاظ متسلم البصرة(سليمان اغا) بمنصبه يعود الفضل فيه الى نفوذ الوكيل في ديوان الباشا في بغداد. قبل باشا بغداد تحمل كافة نفقات الاسطول الانكليزي الراسي في شط العرب, فكان يدفع مبلغ الف تومان سنويا لشركة الهند الشرقية لقاء الحماية التي يوفرها اسطولها في البصرة و بالطبع فان مبلغ الالف تومان مبلغ كبير بالنسبة الى معايير ذلك الوقت و لكن امام الباشا طريق اخر يسلكه غير هذا طالما كان عاجزا عن توفير الاسطول الذي يستطيع الدفاع عن المدينة و حمايتة الملاحة في شط العرب. و الحقييقة ان انسحاب شركة الهند الشرقية معناه تسهيل عملية انضمام البصرة الى الامارة العربية الاحوازية. لخص وكيل شركة الهند الشرقية في البصرة في احدى رسائله الى رؤسائه في لندن فقال"ان بقاء نفوذ الباشا العثماني و سلطانه في البصرة لا يعود الفضل فيه الا الى وجود السفن الانكليزية في شط العرب سيؤدي حتما بحكومتها الى الانسحاب منها و الذهاب الى بغداد و عندئذ ستلحق المدينة بيد قوات الامير الشيخ سلمان فتتدهور و تضمحل, و يؤدي بها الا الامر في النهاية الى ان تصبح مدينة صغيرة تعيش على صيد الاسماك. أثرت الاحداث السابقة تاثيرا بليغا في تجارة البصرة و اقتصاديات الولاية فان المعارك ونيران الحرب حالة دون وصول الكثير من السفن الى الميناء ثم ان القلق و الحرب و الحصار كلها امور اثرت في مجرى الاعمال التجارية و الاقتصادية في المدينة.
الأعمال الاصلاحية:
-كان الاميرالشيخ سلمان بن سلطان محبا للعمران و الاصلاح و اعمال الخير لذا نجده يرغب دائما ان تكون الاراضي عامرة و صالحة للزراعة فصرف همته في تعميرها و الاستفادة منها. و لما كانت الأرض اكثر ارتفاعا من مستوى سطح النهر, لذا فأن الماء سوف لا يصل الى الارض, و بما ان الاميركان محبا للزراعة, و محبا لشعبه الذي عمل جاهدا من اجل اسعاده و توفير لقمة العيش له لهذا أقام الامير سدا في منطقة تسمى السابلة التي تفرع منها نهر القبان و شق انهارا كثيرة من نهر القبان لاراء تلك المناطق القاحلة من اليمين و الشمال, فاصبحت تلك الاراضي صالحة للزراعة بعد ان توفرت المياه فيها و لا تزال تلك الانهر و القنوات موجودة حتى الان. كسر كريم خان زند كما ذكرنا ذلك السد العظيم مستعينا باحد الاعراب العارفين بكيفية بناء السد. و قد قال الميجر(كنيز) النكليزي الذي زار المنطقة في زمان (فتحلي شاه) و بقي مدة في الاقليم لو لم يأمر كريم خان زند بكسر هذا السد لبقي الى مدة طويلة بحالة جيدة و حسنة. اما كيفية بناء السد فقد كانت أسسه من الخشب و القصب. و وضع بين مناطقه كتل كبيرة من البناء, و ربطت بسلسلة قوية من الحديد. بناء بسيط جدا, مهم كثيرا, و تستعمل القبائل في جنوبي العراق والحويزة هذه الطريقة لدرء فيضانات الانهر و قد بنى الاميرالشيخ سلمان دارا له مشرفة على السد. و من اعماله الاصلاحية انه عمر مدينة الفلاحية و وسعها و بنى فيها قلعة ضخمة له. و اصبحت الفلاحية مركزا لحكم هذه الامارة من بعده لجميع امراء و رؤساء البو ناصر.
وفات الامير الشيخ سلمان بن سلطان:
-يبدأ حكم الاميرالشيخ سلمان بن سلطان في الحقيقة منذ سنة (1148ه-1735م) عندما شارك الاميرالشيخ (طهماز بن خنفر) الحكم بعد سنة من رئاسته, وبعد مقتل الامير طهماز بن خنفر في سنة (1150ه-1737م) واستلام ابنه الامير الشيخ بندر بن طهماز الذي طال مدة شهرين فقط كان الحاكم الحقيقي هو الامير الشيخ سلمان بن سلطان في الامارة العربية واستمر في الحكم وبشكل رسمي من سنة(1150ه-1737م) حتى توفي سنة (1182ه-1768م) بعد ان داوم حكمه أربعة و ثلاثين عاما بالفترتين و بموته خسرت امارة العربية في جنوب الاحواز المع الامراء في تاريخها .
015-07-2007

+ نوشته شده در جمعه بیست و نهم تیر 1386ساعت 7:11 توسط اهوازی

عرب ايران: تاريخ عريق

ايلاف تحاور المؤرخ الاهوازي موسي سيادت

ا
العرب في ايران: تاريخ عريق ومتعرج

http://www.elaph.com/ElaphWeb/Politics/2007/7/248038.htm

الزميل يوسف عزيزي يحاور موسي سيادت

يوسف عزيزي من طهران: عندما سارت بي السيارة من حي الشعب الي حي سعدي الذي يقطنه المؤرخ الاهوازي موسي سيادت (ابوكمال) لأحاوره حول تاريخ الاهواز شاهدت التاريخ بعينه يجري امام عينيّ.فبعد ان مررنا علي احياء زيتون والخزعلية مرت بنا السيارة الي طريق ساحلي تم افتتاحه مؤخرا.إذ بإمكانك ان تقرأ التاريخ في مياه نهر كارون وضفافه وكأنها مرايا تعكس لك ماجري بالاهواز عبر تاريخه العريق.

وقد اختار السائق هذا الكورنيش الجديد الواقع علي الضفة الشرقية للنهر حيث رأيت معالم جسر قديم يعود الي قبل الاسلام تسمي آثاره هنا بـ"السنون" وطبعا باللهجة الدارجة الاهوازية؛ومن ثم قصور وبيوت قديمة تعود الي عهد الشيخ خزعل الحاج جابر ومسجد الشيخ احمد العامري والجسر الأسود والجسر الهلالي حيث يعود بناء الجسرين الي عام 1934،حتي عبرنا النهر من الجسر الخامس الي الضفة الغربية لنهر كارون حيث جامعة الاهواز الحكومية وحي النهضة "لشكرآباد" وساحة "حجي حاصود" التي تحولت مؤخرا الي ساحة الجامعة.

فلما وصلت بيت المؤرخ ابوكمال كنت قد مررت بمعالم ذكرتني بفترات تاريخية مختلفة عاشتها المدينة بشكل خاص والمحافظة بشكل عام. وهذا ما حفزني بان اطرح اسئلتي في مجال التاريخ الذي يختص به موسي سيادت في الحوار التالي:

لابد في بدء الحديث ان نتعرف علي حياتك الثقافية؟

ولدت في العام 1942 في حي لشكرآباد بمدينة الاهواز حيث درست الابتدائية والثانوية في هذه المدينة،وحزت علي الشهادة الجامعية في فرع الجغرافية من جامعة اصفهان عام 1972. وقد عملت مدرسا في ثانويات مدينة عبادان حتي وقوع الحرب العراقية – الايرانية عام 1980. وبما ان الحرب كانت تدور رحاها في محافظة خوزستان (الاهواز) فقد نزحنا مع العائلة الي مدينة اصفهان،لكننا وبعد عامين عدنا الي مدينة الاهواز حيث واصلت التدريس في ثانوياتها حتي دعيت من قبل وزارة التربية والتعليم للمشاركة في ندوة علمية حول جغرافية اقليم خوزستان.

وقد قمت ببحوث تاريخية وجغرافية حول منطقتنا حيث نشرت اول كتاب لي في العام 1995 بعنوان "تاريخ جغرافية عرب خوزستان" وتلاه كتاب "تاريخ خوزستان من العهد الافشاري الي العهد الحديث" في العام 2000. وصدر الكتاب الاخير في جزئين وهو يتطرق الي الاحداث التاريخية والسياسية والثقافية في هذه المنطقة.

كما ونشرت العديد من المقالات في المجالات الثقافية والتاريخية في صحف المحافظة. وقدمت كتابين جديدين للنشر الي وزارة الارشاد الايرانية وهما ينتظران الترخيص. احدهما حول مصادرة الاراضي الزراعية من قبل الشركات الحكومية و مصادرة المياه ونقلها الي محافظات اخري وموضوع "البيع المتبادل" للنفط؛وفي الكتاب انتقادات للفساد و الانحرافات الاخلاقية وتفشي البطالة والادمان والسرقة في محافظة خوزستان(الاهواز).والكتاب الثاني "الغجر عبر التاريخ" يتطرق الي هذه الاقلية المحرومة من ابسط حقوق الحياة في العالم حيث نصفها هنا بـ " الكواوله".

ماذا عن وجود العرب في الاهواز قبل الاسلام؟

اولا، يشير الكتاب المقدس"التوراة" في الفقرة 21 من الصحاح العاشر الي العيلاميين وهم من الساميين الذين حكموا منطقتنا.

ثانيا،يذكر الملك داريوس الاول الاخميني (522 ق.م) في نقش"بيستون" في مدينة كرمنشاه القوميات التي كان يحكمها كالتالي: الميديين و العيلاميين وهيراتيين والمصريين والبلخيين والسغرتيين والارامنة والبابليين والسوريين والسكائيين والعرب.. الخ. اذ نري صور لهذه القوميات علي الصخور في قصور برس بوليس الملكية.

وكما يذكر المؤرخ الايراني ناصر بوربيرار في كتابه " 12 قرنا من الصمت" إن النقش المذكور يشمل الشعوب التي كانت تقطن ايران القديمة والحضارات المجاورة لها والمغلوب امرها بفعل العنف الاخميني.

ثالثا، انبثقت في عهد السلوكيين – الذين خلفوا الاخمينيين - اول دولة عربية في غرب محافظة خوزستان (الاهواز) توصف باسم ميشن او ميسان، حيث كان اول ملك لهذه المملكة هيسباوسنيس وعاصمتها خاراكس بالقرب من مدينة خورمشهر الحالية. وقد دام عمر مملكة ميشن حتي العام 225 ميلادي.

ويصف عالم الجغرافيا المشهور ايزادور الكرخي في كتاب المنازل الفرثية، اهل ميسان بانهم آراميين و ساميين. وفي العام 102 ق.م، ضرب اتامبليوس، احد ملوك ميشن المسكوك باسمه.
رابعا، كان الفرس في العهد الاخميني وخاصة في العهد الاشكاني يعرفون العرب ونحن نعرف ان انتصار ايران في العام 92 ق.م،وفي عهد الملك الاشكاني اشك الثالث عشر علي الامبراطور الروماني كراسوس كان بسبب مساندة العرب له في تضليل الروميين.

خامسا، يؤكد المؤرخ اليوناني كورتيوس رفوس الذي عاش في اوائل القرن الثالث الميلادي ان العرب كانوا يقطنون كرمان وفارس قبل ذلك التاريخ.

سادسا، قام الكسري سابور الثاني الساساني في العام 290 ميلادي بتهجير قبيلة بني حنظلة (من بني تميم) المعروفة ببني العم الي ايران.

وقد سكن بنو حنظلة او بنو العم في مدينتي نهرتيري ومناذر الكبري.وكانت مدينة نهرتيري تقع علي نهر بهذا الاسم و بالقرب من مدينة الحويزة حيث قام تيرابوس،الملك العربي لمملكة ميسان بحفر نهر تيري. وتقع مناذر الكبري في شمال غرب مدينة الاهواز بالقرب من مدينة تستر. وقد ساند بنوتميم العرب المسلمين عند فتحهم لايران.

لننتقل الي بعد الاسلام و خاصة الي سلالة المشعشعين ودورهم في تاريخ الاهواز؟

تأسست امارة المشعشعين في العام 840 ه.ق – 1436 ميلادي في منطقة تسكنها عدة قبائل عربية عريقة في الاصل والقدم مثل بنو تميم،وبنوأسد،وعبادة،وليث،وحطيط،وبني سعد، ونيس،وهل الجُرف،وآل غزي،والباوية،وبني لام، وربيعة،وخزرج،وبنوكعب،والصقور، وبني طُرُف،والشُرفة،وفي الاونة الاخيرة الِسواري والسواعد.. الخ.

يعتبر قيام دولة المشعشعين بقيادة السيد محمد بن فلاح في عربستان ( الاهواز) إعادة للحكم العربي في عهد السلوكيين وانشاء مملكة ميسان و كذلك الدولة الاسلامية بعد الفتح الاسلامي وسقوط محافظة الاهواز بيد المسلمين في عام 18 ه.ق.

فقد مهدت الظروف السياسية في عهد المغول،الخلفية لنجاح ثورة محمد بن فلاح المشعشعي في انشاء امارة المشعشعين وذلك بمساعدة القبائل العربية في المنطقة منها قبيلة نيس "مدحج" التي كانت تقطن منطقة الدوب. وقد طلب محمد بن فلاح المشعشعي منهم ان يبيعوا البقروالجاموس ليشتروا السلاح وكان نجله علي يدرب القبائل علي استعمال السلاح لمواجهة الاعداء.

وقد جعل محمد بن فلاح، الحويزة مركزا لحكومته وقاعدة للهجوم علي معظم مدن عربستان وجنوب العراق. وعلي اثر الانتصارات الباهرة التي حققها محمد بن فلاح اخذت القبائل العربية تتوافد عليه وتعلن الطاعة والولاء،منها قبيلة بنو اسد وعبادة وبنو سعيد ونو ليث وبنو حطيط . وقد استولي مؤسس السلالة المشعشعية علي مدن المحمرة والدورق ودزفول و أسس امارة المشعشعين في عربستان (خوزستان) في العام 843 ه.ق – 1516 ميلادي.

وجاورت هذه الامارة العربية، قوتين كبيرتين انذاك هما الدولة الصفوية الشيعية من جانب الشرق و الدولة العثمانية السنية من جانب الغرب. اذ يمكن ان نصف تلك الفترة بفترة انشاء الدول المذهبية. لذا نجد أن امراء هذه الامارة كان لهم و في فترات محددة علاقات مذهبية مع الدولة الصفوية حيث التزمت الامارة المشعشعية،المذهب الشيعي. وقد شاهدنا نوع من الغلو لدي المؤسسين الاوائل للسلالة المشعشعية والادعاء بالمهدوية. وقيل عن سيد محمد بن فلاح بانه كان يصف نفسه بالمهدي و الحائز علي السر الاعظم.

يبدو ان الشاه اسماعيل مؤسس السلالة الصفوية في ايران هو الذي قضي علي سيادة امارة المشعشعين؟

فقد وقعت حروب دامية بين الدولتين المسلمتين الصفوية والعثمانية وكانت الضحية إمارة المشعشعين التي استولي عليها الشاه اسماعيل الصفوي في العام 914 ه.ق؛ اذ قتل الكثير من المسلمين الشيعة الاثني عشرية ومر المنازل ونهب الاموال والمواشي وحرق المزارع.

فبعد ما غادر شاه اسماعيل الحويزة، استقرت الامور بعد سنوات وعاد سيد فلاح بن محمد المشعشعي مرة اخري الي الحكم 914- 920 ه.ق، لكن هذه المرة لم يكن مستقلا بل اخذ يؤدي الضرائب الي الحكومة المركزية في اصفهان.

وقد انقسمت انذاك محافظة خوزستان الي قسمين: الاولي تسمي عربستان و تشمل الحويزة والخفاجية والاهواز والشوش ودزفول وتُستر خلف آباد..الخ.فيما سمي القسم الاخر بخوزستان اذي كان يشمل مسجدسليمان وايذج وبهبهان ورامهرمز.. الخ. كما كانت إمارات عربية محلية اخري في جنوب ايران منها إمارة كعب وإمارة القواسم وإمارة صغيرة تسمي إمارة ميرمهنا.

ماهي اهم الفترات في تاريخ الاهواز؟

1. الغزو المغولي بقيادة هولاكوخان و احتلال بغداد في العام 656 ه.ق و تحويل الحكم الاسلامي الي حكم مغولي واثره السلبي علي تاريخ الاهواز.

2. ظهور الدولة العثمانية و تحديد حدود مصطنعة و انبثاق امارات محلية في محافظة خوزستان.

3. الغزو الزاحف والمدعوم بقوة عسكرية واطماع استعمارية من قبل الدول الاوروبية علي المنطقة واهم هذه الدول هي: البرتغال وهولندا وفرنسا وبريطانيا.

4. ظهور الدولة الصفوية الشيعية الاثني عشرية بقيادة الشاه اسماعيل و تنافسه السياسي مع الدولة العثمانية السنية حيث دفع هذا التنافس – الذي كانت تحرضه بريطانيا – المنطقة الي حرب اهلية. ومن ثم ظهرت دويلات وإمارات تابعة لهذا و ذاك في المنطقة أثرت سلبا علي الشعب الاهوازي.

5. انهيار الدولة الدينية الصفوية وظهور دول وحكام مستبدين وضعفاء حيال الاجانب منهم الدولة الافشارية والدولة الزندية والدولة القاجارية.وقد شهدت ايران في العهد القاجاري تنافسا دوليا بين بريطانيا وروسيا والعثماني،حيث وعقب الحرب العالمية الاولي وانهيار الامبراطورية العثمانية والثورة البلشيفية اصبح التنافس بين بريطانيا والاتحاد السوفيتي انذاك. وعلي هذا الاثر بات التدخل البريطاني سافرا في المنطقة ولاسيما في محافظة خوزستان.

6. انبثاق إمارات عربية محلية في خوزستان منهم المشعشعين ( في العام 840 ه ق) و امارة آل كعب في الدورق (في العام 1103 ه ق). وعقب سقوط الامارتين بواسطة الامارة الجديدة التي أسسها الشيخ جابر بن مرداو بن علي الكعبي و المعروفة باسم "إمارة المحيسن"( في العام 1248ه ق) اتسعت رقعة الامارة و شملت المحمرة و عبادان و قبان والفلاحية وخلف آباد ومعشور وهنديجان ورامهرمز والاهواز والخفاجية والحويزة و لشوش ودزفول وشوشتر .. الخ حيث كان لها تأثير سياسي واقتصادي ثقافي في الاهواز (خوزستان).

7. ظهور السلالة البهلوية الدكتاتورية الشوفينية بعد سقوط إمارة شيخ خزعل في العام 1925 م. وقد بذل الشاه رضا البهلوي جهودا حثيثة لتغيير التركيبة السكانية والثقافة العربية. وبعد عزله من الحكم في العام 1944 م جاءوا بنجله محمدرضا البهلوي حيث واصل الشاه الجديد ضغطه السياسي والثقافي علي شعبنا في الاهواز وضاعف من وتيرة تفريس المنطقة وتغيير التركيبة السكانية لصالح قومية اخري وقد استمر بزج الشباب وخيرة الناس في السجون والقتل العشوائي حتى امت الثورة الاسلامية ورمته في مزبلة التاريخ (في العام 1979).

8. قيام الشعب الايراني بجميع قومياته وفئاته بثورة عارمة عام 1979 جعلت من ايران دولة جديدة سميت بـ"الجمهورية الاسلامية الايرانية" وشعارها الاستقلال والحرية والجمهورية (أي حكومة الشعب)وصدر لها دستور جديد يعطي للقوميات جزءا من حقوقها في مواد الدستور منها المواد 15 و 19 و 20 .. الخ وكذلك حق الاضراب والاعتصام والمظاهرات الشعبية السلمية. لكن ومع الاسف لم تنفذ هذه المواد حتي الان.

9. الحدث المهم و الاخير هو الحرب العراقية – الايرانية (80- 1988) ونزوح الكثير من سكان القري الحدودية والمدن الرئيسية منها: قضاء البسيتين والحويزة والخفاجية ومينائي المحمرة (خرمشهر) وعبادان (آبادان) وقضاء القصبة (اروندكنار) ..الخ. وكذلك مصادرة الاراضي الزراعية الواقعة علي ضفتي نهر كارون تحت عنوان المشروع الوطني للسكر ومصادرة مياه انهر كارون والكرخة والجراحي لصالح محافظات اخري كاصفهان ويزد وكرمان وقم..الخ. فالمشكلات التي نعاني منها حاليا هي البطالة والإدمان والرشوة والفساد والطلاق والسرقة.

اذا ممكن أن تتحدث لنا عن دور البوكاسب في تاريخ الاهواز؟

انشئت إمارة البوكاسب علي يد الشيخ جابربن مرداو بن علي الكعبي في العام 1829م في جنوب غرب محافظة خوزستان وعاصمتها ميناء المحمرة (خرمشهر) واستمرت حتي العام 1925م.اذ كانت تتمتع بموقع جغرافي ممتاز وعلاقات جيدة مع بريطانيا وتصدر القمح والشعير والتمر والنفط.

وقد كرم اميركبير – مستشار الشاه ناصرالدين القاجاري – الشيخ جابر الكعبي بسبب دوره في الدفاع عن حياض الوطن تجاه هجوم الاجانب من العثمانيين (في العام 1253 ه ق) والبريطانيين(في العام 1857م) والحاق ميناء خرمشهر(المحمرة) وجزيرة الخضر(آبادان) الي الاراضي الايرانية وفقا لمعاهدة ارضروم (13 مايو 1847). كما منحه الشاه ناصرالدين عنوان"دولتخواه" أي محب للدولة الايرانية في العام 1274 ه ق. وقد خلفه نجله الشيخ مزعل حيث شهد عهده تصاعدا في التدخل البريطاني بالمنطقة ومنافستهم التجارية مع الروس و سعيها للهيمنة علي الخطوط التجارية في شط العرب ونهر كارون. فالبريطانيون كانوا يسعون للحصول علي مصالح اكثر في المنطقة.

وكان القلق يساور بريطانيا بسبب قيام العثمانيين ببناء منشآت عسكرية في الساحل الغربي لشط العرب (اروندرود) و الزيارات المتكررة للوفود الفرنسية الي المنطقة لدراسة اساليب الري والزراعة علي ضفاف نهركارون وبناء خزان للمياه في مدينة الاهواز. وفي العام 1888 تمكنت بريطانيا واثر مباحثات مباشرة مع الحكومة المركزية في طهران من الحصول علي امتياز الملاحة في نهر كارون من مدينة خرمشهر(المحمرة) الي مدينة لاهواز. وقد عارض الشيخ مزعل هذا الاتفاق حيث تعود معارضته الي:

اولا: اهتمام السلطات الايرانية بالمناطق التي كان يحكمها الشيخ وتناقضها مع استقلاله الداخلي.

وثانيا: كان النفوذ السياسي و التجاري و العسكري البريطاني يهدد امارته.

وفي العام 1890 انشأت بريطانيا ومن اجل تعزيز سلطتها السياسية والاقتصادية علي خوزستان قنصلية في مدينة خرمشهر(المحمرة).

وقد تم التخطيط لاغتيال الشيخ مزعل بواسطة شقيقه الشيخ خزعل ونفذ في يوم الثاني من شهر حزيران – يونيو- 1897.

وماذا عن الشيخ خزعل؟

ولد الشيخ خزعل في مدينة خرمشهر(المحمرة) حيث تعلم الصرف والنحو والعلوم الدينية في المدارس الدينية في النجف وكان يتقن اللغات العربية والفارسية والانجليزية وينشد الشعر.
وفي النجف تتلمذ علي يد الشيخ عبدالكريم الحائري – مؤسس حوزة قم الدينية – و اظهر نوع من الشجاعة و الجدارة في عهد والده الشيخ جابر و شقيقه الشيخ مزعل حيث تمكن من تولي قيادة القوات المسلحة.

وقد خلف اخيه بعد اغتياله حيث اول برقية استلمها من العاصمة طهران بعد توليه للامارة كان من نظام السلطنة احد المسؤولين الكبار المقربين للسلالة القاجارية.

وقد دعا نظام السلطنة،الشيخ خزعل الي التعاون مع البريطانيين مؤكدا له بان مسؤوليته الرئيسية تتمثل بايجاد علاقات جيدة مع بريطانيا وابداء حسن الخدمة في التجارة مع البريطانيين!

ولم يعاقب الشاه مظفرالدين القاجاري خزعلا رغم انه كان قاتل اخيه بل اصدر له حكما لتولي حكومة خرمشهر(المحمرة) وحول جميع الامتيازات من الشيخ مزعل الي الشيخ خزعل منها القاب "معزالسلطنة" و" امير تومان" و" امير نويان" و" الحارس للحدود".

وتجاوزت ثروة و شوكة وسلطة الشيخ خزعل مما كان لأبيه وشقيقه كثيرا. اذ فصل السياسة عن الدين (وقد كان علمانيا نوعا ما) حيث سمح للكلدانيين في خرمشهر(المحمرة) ان يبنوا كنسية لهم؛مما أدي بزعيم الكلدانيين البابا"نياديكتوس الخامس عشر" ان يمنحه وسام "الغريغوري" في العام 1910.كما تسلم اوسمة من الامبراطورية العثمانية والقيصر الالماني ويلهلم الثاني.

وقد منحته الامبراطورية البريطانية وسامي"k.c.s.i" و"k.c.i.e" وتسلم وسام امير حكومة الهند من الملك البريطاني جورج الخامس،والوسام الوطني الفرنسي وكذلك تسلم وسام "الهمايوني" من آخر ملك من السلالة القاجارية الشاه احمد القاجاري.

وكان الشيخ ديمقراطي الطبع يحترم كافة القوميات والثقافات حيث قدم لمفتي فلسطين انذاك الحاج امين الحسيني الذي زاره في خرمشهر(المحمرة) مبلغ 9 الاف روبية كمساعدات انسانية.

وفي عهد الشاه مظفرالدين شاه (المتوفي عام 1906) قامت الحكومة المركزية في طهران وإثر ابتزاز روسيا القيصرية بتقليص سلطات الشيخ خزعل في منطقة خوزستان (الاهواز) لتتمكن من تأمين ميزانية البلاد من ايرادات الجمارك من ميناء خرمشهر (المحمرة). وقد ارسلت وفدا الي خرمشهر لهذا الغرض لتحول دون جباية الضرائب بواسطة الشيخ خزعل و لتضع حدا لنزعاته الاستقلالية.

وعقب اكتشاف النفط في مدينة مسجد سليمان بشمال خوزستان عززت بريطانيا علاقاتها مع شيوخ المنطقة وعلي رأسهم الشيخ خزعل وكذلك مع خوانين البختيارية حيث عقدت معهم في العام 1909 عدة اتفاقيات من اجل صيانة المنشآت النفطية والعاملين فيها وذلك مقابل الفين جنيه بريطاني.

وقد ساند الشيخ خزعل البريطانيين في الحرب العالمية الاولي. وفي نهاية الحرب زار الشاه احمد القاجاري مدينة خرمشهر (المحمرة) وقام بتكريم الشيخ، مقدما له الزي المعروف ب
" التاج الكياني".

وقد كان محمدعلي البهبهاني مسؤولا للشؤون المالية والميرزا حمزه جواد الشريفي لشؤون العشائر وسلمان الفيضي مسؤولا للبريد وابوالحسن البهبهاني مستشار الشؤون التجارية. كما عين نجله الاكبر الشيخ جاسب وليعهدا له ونجله الاخر الشيخ عبدالحميد حاكما لمدينة الاهواز والشيخ عبدالمجيد حاكما للفلاحية – شادكان- وعمه الشيخ يوسف حاكما للفيلية.

وكان صالح الغضبان الجُرفي ممثله في دشت آزادكان (الخفاجية) و خلف بن محمد الثامري ممثله في مدينة الشوش.

هناك عاملان مهمان اديا لرفع الدعم البريطاني عن السلالة القاجارية احدهما معاهدة "تركمنجاي" التي كانت تضمن روسيا بموجبها ان تكون السلطنة لأخلاف الامير عباس ميرزا ابن الشاه فتحعلي القاجاري. والثاني معارضة الشاه احمد القاجاري لمعاهدة عام 1919م التي فرضت علي ايران لتهيمن بموجبها بريطانيا علي ايران سياسيا.

ويقول امير اسدالله علم (احد رؤساء الوزراء في عهد الشاه السابق) في مذكراته السرية المنشورة في كتاب "حواراتي مع الشاه": ان شخصا باسم اردشير جي قام بتعريف رضاخان – رضا شاه فيما بعد – الي الجنرال البريطاني آيرون سايد وذلك لتنفيذ الانقلاب ضد السلالة القاجارية.

وقد تم تعيينه كرئيس للوزراء بعد الانقلاب الذي نفذته بريطانيا في العام 1920م.

وسعي رضاشاه – كخطوة اولي له – ان يقيل الشيخ خزعل من منصبه حيث كانت بريطانيا تخشي من سقوط ايران بيد الشيوعيين اثر سيطرتهم علي الحكم في روسيا عام 1917. كما ان الشيخ ابدي ضعفا في الحرب العالمية الاولي حيث لم يتمكن من منع العشائر العربية من القتال ضد البريطانيين والمعروف باسم حرب الجهاد.فعليه وافقت بريطانيا علي تنحية الشيخ خزعل الذي كان يساند الشاه احمد القاجاري وهذا ما كان يثير غضب الشاه رضا البهلوي.

فلذا قام العميد فضل الله زاهدي باحتجاز الشيخ خزعل ليلا في يخته في شط العرب و من ثم اقتاده الي العاصمة الايرانية طهران في 10 مايو عام 1925 وانتهت بذلك امارته في المنطقة.

+ نوشته شده در دوشنبه بیست و پنجم تیر 1386ساعت 18:23 توسط اهوازی

تصحيح وتوضيح درباره بخشی از يك گزارش چاپ شده در "ايرانيان" - د.على الطائي

این مطلب در هفته نامه ايرانيان سال دهم، شماره 251 ،جمعه 25 آذر 1384 به چاپ رسیده بود، که با مختصر تصحیح نویسنده درج می گردد.

مرکز مطالعات اهواز

جناب آقاي تقی مختار

مدير وسردبير محترم هفته نامه "ايرانيان"

باعرض ارادت

نوشته پيوست را در خصوص گزارش هفته نامه "ايرانيان" كه تحت عنوان: "در كنفرانس ايرانيان ناشناخته چه گذشت؟ " (شماره 244، مورخ 6 آبان 1384 مصادف با 28 اكتبر 2005 ) منتشر شده بود، تهيه كرده ام و ارسال می دارم. تقاضا دارد كه آن را، برای تصحيح آنچه در آن گزارش به سهو و اشتباه به اينجانب نسبت داده شده است، و نيز توضيح چند نكته، در اولين فرصت ممكن چاپ نمايند. متشكرم.

قسمت اول: تصحيح

1ـ اينجانب، بر خلاف آنچه جنابعالیـ كه شخصا جزو حضار محترم كنفرانس بوديدـ نوشته ايد، هرگز نگفته ام كه علاوه بر پاسپورت "ايرانی" پاسپورت "عربي" هم دارم! برعكس, عرض كرده ام كه علاوه بر پاسپورت ايرانی، پاسپورت "امريكايی" دارم ( و اين امر هم در دفتر حفاظت منافع جمهوری اسلامی ايران در امريكا ثبت شده است). نه من شخصا دارای پاسپورت "عربي" هستم ونه اساساً چنين پاسپورت يكتايی وجود دارد. هر يك از كشورهاي قد ونيم قد عرب، پاسپورت خاص خود را دارند.

به مناسبت، اضافه می كنم كه به استثنای چند مورد، اگر تمام كشورهای عربی وغيره، بدون هيچ قيد وشرطی پاسپورتی به من بدهند, آن را با تشكر وطيب خاطر خواهم پذيرفت... به اين اميد كه روزی هر شهروند اين كره خاكي تنها دارای يك پاسپورت يك رنگ، يك قواره ويك شماره خواهد بود كه از طرف "حكومت جهاني" ـ که ايده آل مرحوم ويكتور هوگوی فرانسوی بود ـ صادر شده باشد.

از اين گذشته، متن مفصل رئوس مطالب گفتار خود را ـ كه به علت ضيق وقت تنها شمه ای از آن ها را در كنفرانس بيان كرده ام ـ به درخواست خود من در اختيار همه حضار قرار گرفته بود كه می توان برای درك واقع در اين مورد و موارد ديگر، بدان مراجعه كرد. پاك و بی باك می گويم كه من هيچ چيزی، درهيچ توبره ای ندارم كه بر كسی مخفی سازم.

2ـ همين طور هم من هرگز نگفته ام كه تا جولای 1989 "احساس تعلق به وطن نداشتم." اين عبارت، به لفظ و به معنی، ازآن خود سركار است. آنچه كه من گفته و نوشته بودم اين بود كه تا آن تاريخ كه آگاهانه به تابعيت دولت آمريكا، ضمن حفظ تابعيت دولت ايران، درآمدم، " احساس معنی داری از تابعيت نداشتم."زيرا كه من "عرب" هستم و به هيچ كشور عربي تعلق ندارم. همچنان كه تحت شرايط تاريخی ـ سياسی خاصی " ايرانی" شده ام، در حالی كه هويت قومي وحقوق حقه مربوط بدان، هيچ وقت چنان كه بايد و شايد به رسميت شناخته نشده است. به همين دليل شاه سابق ايران حدود ده سال پيش از گولدامايير نخست وزير پيشين اسرائيل، كه می گفت در فلسطين، فلسطينی وجود ندارد، وجود مردم عرب را در خوزستان(الأهواز) انكار كرده بود!

وقتی كه سخن از "تابعيت" يا "مليت" ـ يعنی nationality ـ به ميان می آيد، هويت "پاسپورتی" مطرح می شود كه الزاما با " وطن" يا "زادگاه" ـ يعنی hometland ـ هم به لحاظ واقعيات زمانی، واقعيات بين المللی ، وهم از جهت علم معانی، يكی نيست. بهترين مثال در اين زمينه به خصوص فلسطينی ها هستند كه هيچكدام پاسپورت فلسطينی در دست ندارند ولی همه بدان فلسطين متعلقند. از اين گذشته، برای رفع هرنوع سوء تعبير، من درهمان صحبت تاكيد كردم ـ و جنابعالی خوشبختانه در گزارش خود ذكر كرده ايدـ كه من ضمن پذيرفتن ارادی تابعيت امريكا همچنان به "عرب" و "اسلام" و"ايران" وفادار مانده ام و هستم كه اين وفاداری هيچ تضادی با آن تابعيت ثانوی ندارد.

به هر حال، تفاوت در آنچه حضرتعالی به استنباط يا ترجمه نقل كرده ايد وآنچه من گفته ام و نوشته ام، فراوان است. تازه، اگر بنابر آنچه شما بدون سوء نيت نوشته ايد، احساس " تعلقی" به "وطن" يعنی "ايران" نداشته باشم و اين كه همه جای آن، "سرای" من نيست، در اساس و دست كم مرا اين تعلق به " خوزستان" (الأهواز) هست! به همين جهت بود كه در همانجا به سمع همه حضار رساندم كه من فرهنگ ايران بيش از اسلام را جزيی از فرهنگ انسانی ـ جهانی خود می دانم و اين كه " ايران اسلامی" ازآن من "مسلمان" است. در اينجا هم برای صدق بيان خود " حافظ قرآن" را به عنوان شاهد زنده و"مستشار مؤتمن" ياد می كنم كه می گويد:

صبح خيزی و سلامت طلبی چون "حافظ" هرچه كردم، همه از " دولت قرآن " كردم

ونيز اضافه می كند:

اگر چه عرض هنر پيش يار بی ادبی است زبان خموش و ليكن دهان پر از "عربی" است.

اين كه به تعبير همان حافظ" از خلاف آمد عادت طلب كام" جستم و برخلاف معمول ومتداول، گفتار انگليسی خود را با "بسم الله الرحمن الرحيم" ـ كه نقل فردموده ايد ـ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته" آغاز كردم، پيام گويايی بود برای "اهل معنی" كه هم دين اسلام در احتكار هيچ گروهی ومكتبی ومذهبی وكشوری وملتی نيست وهم اينکه زبان مادری من، زبان عربی همان دين است و البته تعصبی هم در بين نيست.

3ـ نيز گفته بودم كه مردم عرب منطقه ای ـ كه بعدها "الأهواز" "خوزستان" و "عربستان" خوانده شده است، اساسا ابوابجمعی عيلام(ايلام) بودند. منطقه مزبور هم از تلاقی طبيعی وژئولوژيكی وفرهنگی وتاريخی شبه جزيره عرب و بين النهرين به وجود می آيد و به سلسله كوه های زاگروس منتهی می شود. باتوجه به اين امر، به وضوح بيان داشتم كه اين گروه عرب باظهور اسلام از مسلمانان عرب ـ كه علاوه برجبهه مدائن ـ نهاوند از جبهه اهوازـ شوشتر به ايران ساسانی حمله كرده بودند (سال14 هجری=635 ميلادی)، جانبداری كردند، و دليل آن از يک سوی اختلافات جدی با حکام ستمگر ساسانی وقت و از سوی ديگر، طرف مهاجم عرب بود وهم تبار و هم زبان آنان.

در نشريه "ايرانيان" اين امر به شكلی عنوان شده بود كه گويی ما در آن زمان مسلمان بوديم ولی به خاطر عرب بودن به سپاه مسلمان مهاجم پيوستيم كه چنين نيست. در واقع تا پيش از آن حمله، مردم عرب به اديان غير اسلامی از جمله توحيد(حنفيت)، بت پرستی، آتش پرستی و آفتاب پرستی، متدين بودند. ملاحظه می فرماييد كه در چند دقيقه نمی توان به توضيح دقيق همه چيز پرداخت. به همين دليل و به تكرار می گويم كه به درخواست من، متن اصلی رئوس مطالب گفتارم در دسترس همكاران قرار گرفت.

من در آنجا ـ همچنان كه جنابعالی ياد كرديدـ موضوع را از يك ديدگاه "روشنفكری" طرح كردم وپيام سياسی خاصی نداشتم. قصدم بيشتر ترسيم شتابزده يك نيمرخ تاريخی جامعه شناختی از مردم عرب منطقه بود كه بدان تعلق دارم ومرا مختصر اطلاعاتی در مورد گذاشته وحال آنان در دست می باشد. اين را هم اضافه می كنم كه تا مبادا كسی اين مردم را به " خيانت" به "مام ميهن" ساسانی متهم كند و آنان را از ازل "ستون پنجم" بخواند، بايد تاكيد كنم كه در اين وانفسا يك هموطن" شوشتری" گوی سبقت را ربود. زيرا او بود كه به اصطلاح"كروكی" شهر "شوشتر" را در اختيار فرمانده سپاه مهاجم عرب مسلمان قرار داد و او را و آنان را از رخنه موجود در باروی شهر باخبر کرد... و "الخير فيما وقع".

4ـ ضمنا من هرگز نگفته ام كه در دوران وزارت آموزش آقای دکتر منوچهر گنجی، در دانشگاه تهران درس می خواندم وهنگامی كه به مرحله دريافت درجه دكترا رسيدم "ساواك" اجازه نداد كه به اخذ اين ورق پاره نايل آيم.

اولا: من در سال 1348هجری شمسی (1968ميلادی) درجه ليسانس علوم اجتماعی را از دانشگاه تهران دريافت داشتم ودر سال 1350 درجه فوق ليسانس را در همان رشته و از همان دانشگاه گرفتم. آقای دکترگنجی در مرداد ماه 1357 در كابينه "تكنوكراتهای" آقای جمشيد آموزگار به عنوان وزير آموزش ـ كه از ادغام دو وزارت علوم و آموزش عالی و وزارت آموزش وپرورش به وجود آمدـ منصوب شده بود. ثانيا: در آن زمان، دوره دكترای " جامعه شناسی" يا "علوم اجتماعی" در ايران داير نشده بود كه در آن ادامه تحصيل دهم.

آنچه را باز به سرعت در آنجا گفته بودم اين بود كه اينجانب پس از حصول بر ليسانس وفوق ليسانس وعلی رغم احراز امتياز اول در آن دو دوره، نتوانستم به علت مخالفت " ساواك" برای تكميل تحصيل به خارج سفر كنم. واين كه قسمتی از آن ممانعت ومحروميت از لحاظ زمانی محض به وزارت آقای گنجی مربوط می شود. ذكر نام ايشان ـ كه به طور ناخودآگاه وبدون قصد هيچ اتهامی صورت گرفت ـ تنها به مناسبت جلوس آقای وزير سابق در رديف اول حضار كنفرانس و به فاصله حدود دو متری با اينجانب بود.

البته اگر آقای دكتر گنجی، گفت و گوهای مختصری را كه به ايشان در سازمان سنجش كشور(محل سابق اشتغال من) ونيز در جريان برگزاری كنفرانس سالانه "شورای مركزی دانشگاه ها ومؤسسات آموزش عالی " در دانشگاه اصفهان، وملاقات با ايشان به هنگام سرپرستی دانشكده حقوق وعلوم سياسی دانشگاه تهران ـ كه برای دسترسی به كتاب"حقوق بين الملل" (از تأليفات ايشان) وابتياع آن، وسر انجام تلگرام تسليت، به مناسبت وفات مرحوم مهندس فرهاد گنجی(اخوی ايشان) وجواب تشكر نامبرده كه هم اكنون نزد من است، به خاطر نياورد، جای هيچ تعجب و انتقاد نيست زيرا هم فرسايش حافظه ها در كار است وهم اينكه هر يك از ما از لحاظ گرايش سياسی به عالم ديگری تعلق داريم كه ايشان به مشاورت آقای هويدا و سرانجام وزارت می رسند و بنده از ادامه به موقع تحصيل محروم می شوم.

همين طور هم هرگز انتظار ندارم كه آقای دکترگنجی مشاركت بر حسب اتفاق هر دو راـ خود را ومراـ در كنفرانس "انجمن مطالعات بين المللی جنوب غرب امريكا" كه در مارچ 1983 در شهر هيوستن (ايالت تگزاس) برگزار شده بود، به خاطر آورد. ايشان كه در آنجا به عنوان يكی از حضار جلسات به مداحی رژيم سابق و يورش به رژيم لاحق پرداخته بود، با عكس العمل طبيعی وغير شخصی من روبه رو شد. بدين ترتيب من هم به عنوان يكی ديگر از حضار جلسه مورد نظر در آنجا گفتم كه در زمان رژيم سابق و وزارت همين آقای دكتر گنجی از ترس "ساواك" شاهی حتی قادر به ابراز هويت "عرب" خود، چنان كه بايد وشايد، نبودم. (اين بماند كه در وزارتخانه های محل كار، من دشت ميشانی را به عنوان دشت مغانی تصور می كردند وحتی بعضی هموطنان ترك گاهی به تركی بامن صحبت می كردند، غافل از اين كه در آن قاراشميش سياسی آريامهری، من "از بيخ عربم" وتركی ندانم! البته ديدارهای بسيار مختصر ومحدودی با حضرت گنجی ـ و آن هم به عنوان مشتری محض ـ در قنادی ايشان در شهر دالاس هم داشتم ودر آنجا به نامبرده به عنوان "الكاسب حبيب الله" نگاه می كردم ولاغير.

وخلاصه اين كه خوب بود آقای دكتر گنجی در كنفرانس مورد نظر ضبط نفس می كردند تا به شكلی كه "ايرانيان" باعكس وشرح نشان داد، مورد مضايقه واسكات قهری قرار نمی گرفتند تا سرانجام به محض اختتام كار كنفرانس سرخود گيرند وبه آرامی خروج نمايند.

جا دارد اضافه كنم كه يكی از خبط های رژيم سابق ومخصوصا كابينه آقای دكتر آموزگار تكنوكرات، ادغام دو وزارتخانه آموزش وپرورش وعلوم و آموزش عالی بود كه نارضايی همگان را سبب شد. زيرا كه هم اداره آن دو غول، سنگ بزرگی بود وهم اين كه وزير منصوب از تجربه اداری و اجرايی كافی برخوردار نبود.

قسمت دوم : توضيح

1ـ جنابعالی در مقدمه گزارش خود از كنفرانس ياد شده، طوری از مؤسسه American Enterprise Institue توصيف به عمل آورده ايد كه گويی كسانی كه از طرف مليت های قومی كه در آن كنفرانس شركت كرده بودند، هيچ از گرايش سياسی محافظه كارانه آن آگاهی ندارند. شركت در برنامه ياد شده هرگز به معنی تاييد موضع سياسی آن مؤسسه نيست. با وجود اين ـ همان طوری كه در همان جا در مقدمه صحبت خود عرض كردم ـ اگر بار ديگری، وچون بار اول بدون هيچ قيد وشرطی، از من دعوت كنند كه در زمينه خاصی كه نسبت به آن آگاهی دارم، صحبت كنم، دعوت آنان را خواهم پذيرفت. مهم اين نيست كه در چه كنفرانسی سخنی به ميان می آيد، در اساس مهم اين است كه انگيزه ومحتوای آن سخن چيست.

2ـ درهمان مقدمه مرقوم داشته ايد كه قرار بود برای رعايت تعادل گرايش های سياسی در كنفرانس، اسم اينجانب را حذف كنند. در اين خصوص به استحضار شما وخوانندگان می رسانم كه: اولاً من به كلی از اين موضوع بی خبرم ـ ثانياً: در اصل، نه كسی از جانب آن مؤسسه رسما ومستقيما مرا دعوت به مشاركت كرده بود و نه اين كه من شخصا متمنی يا حتی متقاضی اين مشاركت بودم. به شهادت ايميل های موجود ـ كه بدون هيچ دخل وتصرف می توان آنها را در اختيار هر كس قرار داد ـ من از وجود اين كنفرانس و برنامه ريزی مربوط مطلقا بی خبر بودم. ولی وقتی يك دوست ايرانی كه اعلاميه اصلی را برايم فرستاده بود اظهار داشت كه جای كسی كه از جانب مردم عرب خوزستان صحبت كند خالی است، به ايشان اطلاع دادم كه من حاضرم ان خلاء را پر كنم. به همين جهت و از طريق مكاتبه الكترونی با آن دوست اعلام آمادگي برای مشاركت كردم و در اين رهگذر به انجام يك تصحيح لازم در اعلاميه مزبور پرداختم. بدين معنی، در اعلاميه طوری اصطلاح Ahwazis درج شده بود كه انگار همه مردم خوزستان(الأهواز)‹‹عرب›› هستند كه می دانيم چنين نيست. به همين جهت من اصطلاح ‹‹خوزستان ـ الأهواز›› را پيشنهاد كردم ـ كه پذيرفته شدـ تا اينكه نه سيخ عجم سوزد، نه كباب عرب. اما رعايت تعادل گرايش های سياسي، شامل حضور نماينده يک قبيله بلوچ ـ که وکيل سابق مجلس شورای ملي زمان شاه و شهردار اسبق آبادان(عبادان)، شد که گفت بلوچ ها فارس هستند و هيچ مسأله ای ندارند!

3ـ جنابعالی، ظاهرا با شتاب گزارش مورد نظر را تهيه كرده بوديد تا در اولين شماره نشريه ـ يعني حدود كمتر از 48 ساعت ـ پس از برگزاری كنفرانس مذکور به چاپ برسد كه البته كاري در خور بسی تقدير است. به همين جهت هم در نقل بعضی مطالب يا مفاهيم ياد شده در قسمت اول اين نوشته حاضر، مسامحه به عمل آمده است. از اين گذشته و به هر دليلی كه باشد بعضی نكات را كه نيز ضروری بود برای آگاهي هرچه بيشتر خوانندگان گنجانيده شود، اضافه نفرموده ايد. (واين خود هرگز بدان معنی نيست كه شما مكلف بوديد هرچه را اين و آن در آنجا گفته بود، چاپ كنيد).

برای مثال،من در آن كوتاه مدت، تمام انفجارهايی را كه از ماه اپريل 2005 ـ و سرآغاز بر اثر افشاي نامه اداری ‹‹ خيلی محرمانه›› مورخ 14 تير 1376 آقای سيد محمد علي ابطحی (رئيس دفتر رئيس جمهوری وقت) ـ در خوزستان( الأهواز) صورت گرفته بود، محكوم كرده ام. به همين دليل هم در آنجا نيز به صراحت از پخش فارسی ‹‹صدای امريكا›› انتقاد كردم. بدين معنی كه قرار بود در يك مصاحبه تلفنی برنامه ريزی شده (روز دوشنبه 17 اكتبر 2005) نظر مرا در زمينه انفجارهای قبلی و بعدی جويا شوند. اما متأسفانه آن مصاحبه تنها به طرح يك سوال شتابزده ـ كه ربط مستقيمی به موضوع مورد توافق نداشت ـ اختصاص يافت كه البته، پاسخ لازم را گفتم. اين را هم اضافه كنم كه برنامه ‹‹خبرها و نظرها››ی همان بخش فارسی ‹‹صدای امريكا›› مصاحبه حضوری را كه روز دوشنبه 28 مارچ 2005 با من به عمل آمد و قرار بود به طور زنده و به مدت 5ـ4 دقيقه پخش شود، هم به مدت كمتری تقليل دادند و هم اينكه پخش آن را، آنهم بدون اطلاع قبلی اينجانب، به پنجشنبه همان هفته موكول ساختند!

من در اينجا هرگز گله ای از سركار خانم مجری برنامه ندارم. برعكس برای ايشان و مبادی آداب بودنشان نهايت احترام را قايلم. روی سخن من با مسئول ‹‹ايرانی›› بخش فارسی ‹‹صدای امريكا›› و نيز تهيه كننده برنامه مورد نظر است كه گويی وقتيكه كار به اقليتهای ملي و قومی ـ و مخصوصا ما مردم عرب خوزستان ـ می رسد، همه چيز در بوته اجمال گذاشته می شود. درست است كه آن برنامه به زبان فارسی است و بايد باشد ولی هرگز روانيست كه تنها در جهت منافع به اصطلاح "ملی" و تبليغاتی آحاد و افراد و سوء استفاده عقيدتی آنان از مسئوليت خود، تهيه و پخش شود.

4ـ در رابطه با اظهارنظرهايی كه درخود كنفرانس و خارج از آن و از طريق تلفن و ايميل از جانب آحاد و افراد به ظاهر "ناسيوناليست" و "ميهن پرست" به عمل آمده است و بسياری از آنها خنده دار است ـ ولی هرگز هيچ يك از آنها به حضرتعالی و "ايرانيان" رابطه مستقيم يا غيرمستقيم نداردـ نيز اجازه بفرماييد به بيان چند نكته زير بپردازم و ختم سخن كنم.

اولا: اگر حتی حق محض اظهار عقيده كردن درباره هر يک از اقليتهای ملي و قومی مختلف ايران در داخل و خارج از كشور سلب شود، كار به خفقان و اختناق و احتقان روانی و سياسی و اجتماعی و هويتی خواهد كشيد كه نتيجه ای جز انفجار نخواهد داشت. چنين انفجاری طبعا به نفع هيچ گروهی كه طرفدار وحدت جامعه كثيرالمله ايران و تماميت ارضی آن باشد نيست.

ثانيا: سلطنت طلبهای وطنی همچنان باشتاب به دنبال سراب ازدست رفته اند و به خيال خود برای اقليتهای ملي و قومی خط ونشان می كشند. آنان غافل از اين هستند كه سالهاست قطار فرسوده 2500 ساله شان از خط خارج شده و ديگر هيچ بازگشت و پيشرفتی برای آن متصور نيست. آيا بهتر نيست كه اين جماعت برای ابد شاهانه ـ به دنبال کوروش و ديگران ـ به " آسوده خوابيدن" خود ادامه دهند، كه " آن ممه را لولو برد".

ثالثا: آنچه به طور تهی و واهی به نام "حزب پان ايرانيست" به طور نيم بند نفس می كشد، دمش همچنان همان باد سمی نازی هيتلری و بازدمش طبعا چيزی جز فاشيسم موسولينی نيست. اينان بهتر است از ياد نبرند كه اين شاه آنان بود كه در اوايل دهه 1350 هجری شمسی به آنان "خفه خون" گفت و انتشار ارگان حزبي شان، يعنی روزنامه"خاك وخون" را، ممنوع ساخت که به علت حمايتش از جنبش کردهای عراق آتش حقوق قومي کردهای ايران را داغتر مي کرد.

رابعا: "جبهه ملی" از همان آغاز پيدايی ره به جايی نبرد و "انشقاق" در آن از روز اول يكی از عوامل موثر سقوط دکتر محمد مصدق بود. اين جبهه هرگز هيچ برنامه ای كه شامل چاره جويی مسايل ومشكلات وخواست های مشروع مليت ها و قوميت های مختلف ايران باشد، ارائه نداده است. اخيرا هم بعضی از "ناسيوناليست" های منتسب بدان، از گل آلودگی آب سياسی ايران، " ملیـ مذهبی" درآمده اند كه خود چيزی غير از "مار ماهی" ايدئولوژيك نيست وتقليد كلاغ از راه رفتن كبك را به خاطر می آورد كه فرجام ناگوارش برهمگان معروف است. البته بايد اعتراف کرد که جبهه ملي سوم به رهبری حسن ماسالي تحت شرايط خاصي که مجال شرح آن نيست قدری به حقوق اقليتهای ملي پي برد.

خامسا: با اين كه گروه های" چپ" بيش از گروه های سابق به مسايل مليت ها و قوميت های مختلف ايران آگاهند ولی هم اين كه قدرتی در مجموع ندارند وهم اين كه اغلب آنان هنوز از سقوط ناگهانی "اتحاد جماهير شوروی سوسياليستی" ـ كه كعبه آمال بود ـ رنج می برند.

سادسا: جمهوری خواهان مستقل يا متحد را بايد عرض كرد كه به نظر می رسد سينه بازی برای گفت وشنود وتفاهم با مليت ها وقوميت های جامعه ايرانی دارند. ولی سزاوار است كه اين جمهوری خواهان به آن چه "دموكراتيك" است، " سوسيال" را لفظا ومعنا وعملا بيفزايند. زيرا كه آزادی سياسی بدون مساوات نسبی اقتصادی وعدالت واقعگرايانه اجتماعی خرك نيازهای همه جانبه گروه های مختلف جامعه ايران را، حتی لنگ لنگان، به مقصد نخواهد رساند.

در خاتمه از اوليای امور جمهوری اسلامی ايران بايد سخن گفت. اين اوليا هم درگير انقلاب واضطراب درون گروهی هستند ودست يابی به" انرژی اتمی" ـ كه حق مسلم آنهاست ـ وهم اين كه به نظر می آيد حل وتسويه همه مسايل ومشكلات جامعه اسلامی ايران را به ظهور حضرت صاحب الزمان عليه السلام موكول می سازند. تازه اگر هم به ظاهر رهبر "اصلاح طلبی" چون سيد محمد خاتمی (رئيس جمهوری سابق) در ميان آنان قد علم كند، كاری از پيش نمی برد و در زندان مثلث اصلاح وانقلاب ومحافظ كاری، خود را اسير می كند. از ياد نبريم كه همين حضرت بود كه خطاب به مردم عرب خوزستان(الأهواز) می گفت كه من يكی از شما هستم، يعنی سيدم وعرب تبار. ولی چند سال بعد يعنی سپتامبر 2000 در شهر نيويورك، در يك سخنرانی عمومی برای جمعی از ايرانيان، تاكيد می فرمود كه ما ايرانيها به حمدالله " مسلمان" شده ايم وليكن" عرب" نشده ايم! ياللعجب؛ اينگار كه رسالت دين اسلام و قرآن مجيد آن ، عرب ساختن ديگران است.. واينگار كه شهادت ايشان كه "سيد" هستند و عمامه موقر سياه ايشان كه مؤيد همان است، بر عرب تباری حضرت خود ايشان دلالت نمی كند! روان صائب اصفهانی تبريزی شاد باد كه گفت:

هيچ كس منكر "تحت الحنك" واعظ نيست اينقدر هست كه چسبانتر از اين می بايد.[1]

اتفاقا اگرـ از يك ديدـ "فارس" های ايرانی در فرايند 1400 ساله اسلامی شدن، خود نيز " عرب" می شدند، بهترشان می بود. نه به اين دليل كه عرب برتر از ديگران است كه چنين نيست وهمه از ساكنان اين گويند " إن أكرمكم عند الله أتقيكم" . بلكه " هويت" آنانكه خود را " فارس" تصور می كنند، تا حد زيادی در محاق اختلاط و امتزاج زبانی وقومی و" نژاد" ی است در چهار چوب ايران و فراتر از آن، تدين اكثريت تقريبا مطلق ايرانيان به دين جهانی اسلام و"سيد" بودن گروه قابل ملاحظه از آنان ـ كه حد اقل 50 در صد خون عربشان را نشان می دهندـ هردو جای خود دارد.

به عبارت ديگر اگر بختياری، بلوچ، تبرستانی ( طبرستان = مازندران )، ترك (آذربايجاني)، تركمن، كرد، گيلكی، لر، عرب وقشقائی از خود به همين اسم سخن گويند و اين سخن را به زبان بومی ادا كنند وبا فرهنگ ملی يا قومی يا گروهی مربوط ـ آن هم عليرغم تأثيرات تحميلی سياستهای مستمر فارسی مآبانه ـ مجسم شوند، ماهيت وهويت ديگر ايرانيان، يعنی به اصطلاح فارسها، هرگز از چنين شفافيت قطعی يا حتی نسبی برخوردار نيست. فراتر از اين، 60 درصد زبان فارسي يا پارسي را مفاهيم و کلمات عربي تشکيل مي دهد و هشت حرف آن عربي مطلق است. اين را نيز هم اضافه بکنيم حتي استادان زبان و ادبيات فارسي، اين زبان را "غلط مي نويسند".

در نتيجه، اگر " فارس"ي را به اسم فرضی هوشنگ فرزند بيژن ومنيژه پرويزی مورد نظر قرار دهيم و او را هم ناسيوناليست دو أتشه و ميهن پرست شوونيست به حساب آوريم، باز هرگز قادر به اثبات هويت ايرانی آريای نژاد او از لحاظ خونی وعرقي نخواهيم بود. آميزش نژادی وتماس فرهنگی وهم مسلكی عقيده ای سياسی ياده شده ـ كه منجر به همان " محاق" است ـ اثبات مزبور را غير مقدور می سازد.

البته كه ايدئولوژی ناسيوناليستی وميهن پرستی افراطی شخص الزاما بيان كننده هويت خونی ونژادی او نيست، در غير اين صورت همه كمونيستهای جهان ـ برای مثال علاوه بر" رفيق" فكری، "برادر" خونی خواهند بود كه خود قهرا محال است ونافی همان ايدئولوژی" بين المللی" خواهد بود. در اينجاهاست كه بايد به احتياط گذر كرد كه آبگينه نژاد سره وقوميت محض در مرور زمان، گسترش مكان، وامتزاج اجباری يا دلبخواهی اقوام، شكسته شده وخرده های آن بر سر راه ساده لوحان است كه از فرط گردن كلفتی وباد غبغب و جهل به حقايق تطور وتحول جامعه انسانی، توان ديدن زير پای خود را ندارند!

باتجديد ارادت

علی الطائی

رالی، كارولينای شمالی

28 نوامبر 2005

[1] توضيح: لازم است كه برای رفع ابهام توضيحی درمورد عبارت " تحت الحنك" كه در بيت شعر منقول از" صائب" آمده است، بدهم. تحت يعنی زير، الحنك يعنی چانه. و عبارت اشاره ای ست به دنباله عمامه كه معمولا بعضی آن را از زير چانه، در واقع بين چانه وگوش چپ، زير يقه می گذراند كه ظاهرا هم فال است وهم تماشا، يعنی هم سبب می شود كه عمامه ثابت بر سر بماند وهمين كه زيباتر نمايد. به همين سبب ثابت ماندن، گاهی حتی ته ديگر آن را از جانب پشت گردن زير يقه جا می دهند. اما قصد صائب اين است كه كار واعظ از محكم كاری ـ و درست كاری! ـ عيب نمی كند

www.ahwazstudies.org

+ نوشته شده در شنبه بیست و سوم تیر 1386ساعت 21:51 توسط اهوازی

نمودار ناهمگون تولیدات کشاورزی اهواز

الف. میِثاق

• طبق پژوهشهای بعمل آمده در نخلستانهای اهواز، صد نوع خرما تولید می شود که ده نوع آن از درجات عالی بحساب آمده، برای مصارف خوراکی در بازارهای داخلی و خارجی عرضه میشوند و بقیه در بخش صنعتی بمصرف می رسند... در ده های اخیر، به نخلستان های اهواز آسیب های سختی وآرد شده است ...

اخبار روز: www.akhbar-rooz.com
آدينه ۵ آبان ۱٣٨۵ - ۲۷ اکتبر ۲۰۰۶

شهرهای خوزستان به ویژه مناطق جنوب و غرب آن دارای بزرگترین باغات درخت خرما (معروف به نخلستان)، هستند .
طبق پژهشهای بعمل آمده در نخلستانهای اهواز، صد نوع خرما تولید می شود که ده نوع آن از درجات عالی بحساب آمده، برای مصارف خوراکی در بازارهای داخلی و خارجی عرضه میشوند و بقیه در بخش صنعتی بمصرف می رسند. بنا بر گفته های آقای موسوی رئیس جهاد سازندگی استان در حال حاضر زمینهای زیرکشت درخت خرما ٣٨ هزار هکتار است که در آنجا سالیانه ۱۴۵ هزار تن خرما تولید می شود .
در ده های اخیر، به نخلستان های الاهواز آسیب های سختی وآرد شده است. به برخی عوامل این آسیب رسانی در مراحل مختلف، به شرح زیر می توان اشاره نمود .
۱- جنگ ایران وعراق که هشت سال بدرازا کشید و در آن نخلستان ها مستقیماً زیر ضربات توپ و تانکهای دوطرف قرار گرفته و نیز در بمب بارانهای هوائی بعلت استفاده از نخلستانها برای پوشش لشکرها، به آتش کشیده میشد که در نتیجه متحمل خسارتهای بسیاری شدند. علاوه بر آسیبهای دوران جنگ بر نخلستانها، پس از پایان آن مینهای بجا مانده از آن دوران هر از چندی نخلها و کشاورزان رابه کام مرگ میکشاند .
۲- خشک شدن رودخانه ها از منبع در بعضی از فصلهای سال و شوری آبهای این رودخانه ها و مسموم شدن آب آنها در فصلهای دیگر در اثر سرازیری پسآبهای کشت نیشکر و کارخانه ها و فاضل آبها باعث خشک شدن نخلستاها وعدم تکثیر آنها شده و می شود.
٣- بجای پرداخت کمکهای دولتی به کشاورزان و آموزش آنها، سیاست ضد ملی آسیمیلاسیون مسئولین در این منطقه، تشویق روستائیان به مهاجرت و از آن بدتر خرید نخلستانها به بهانه های مختلف و اهدای آنها به تعاونیها وایثارگران است. پروژه های ساخت مناطق آزاد تجاری همانند احداث منطقه آزاد اروند در قسمت غربی شط العرب؛ از شهر قصبه (اروند کنار) تا شهر محمره (خرمشهر) در سرسبزترین منطقه نخلستانی به مساحت ده ها کیلومتر مربع که مرغوبترین نوع خرما در آن تولید میشود را؛ باید در چارچوب پیش برد این سیاستهای ضد عربی بشمار آورد .
امروزه در کشورهای پیشرفته و حتی کشورهای در حال توسعه، مسئولین سیاسی جهت مقابله با تغییرات جوی و جلوگیری از حوادث طبیعی و مبارزه با آلودگی هوا، کشت درختان و احداث محیط سبز؛ قسمتی از و بودجه آن کشورها را در خدمت این نوع پروژه ها می گیرند و حتی قوانینی در حمایت حفظ درختان تصویب کرده و می کنند .
ولی برعکس آن؛ در ایران و خصوصاً در مناطق غیر فارس؛ بخاطر زیر فشار قرار گرفتن بومیان برای مهاجرت از مناطق خود بی رغبتی و عدم توجه مسئولان به محیط زیست و با اتکای به تک محصولی نفت، سیاستی را اتخاذ می کنند که نتایج آن نه تنها به بومیان آن مناطق آسیبهای جبران ناپذیری میرساند بلکه، به اقتصاد ملی و صادرات، ضربات مهلکی وارد میکنند .
آقای دکتر محمد هاشم پور عضو هیئت علمی دانشگاه کشاورزی و صنعتی ملاثانی (رامین) و مدیر خوشه صنعتی خرما در مصاحبه خود با ایسنا در تاریخ ۱۱.۱۰.۲۰۰۶ می گوید: «اگر فرآورده‌های خرما مثل شیره برای همه معرفی شود می‌تواند به عنوان ماده‌ای اولیه تمام شیرین کننده‌های صنعتی مصرف گردد. گفته‌ می‌شود می‌توان ۵۰۰۰ نوع فرآورده از خرما به دست آورد. خرمای تازه را با قیمت کمتر از یک دلار صادر می‌کنیم اما اگر این خرما به صورت فرآورده درآید قیمت آن حدود ۱۰ برابر می‌شود.» وی در جای دیگر میگوید :
« به هر حال شیوه خرید خرما با روش فعلی مناسب نیست و برای خرید خرما در سال آینده شیوه‌های مناسب و بهتری را پیشنهاد خواهیم کرد .»
ایشان یادآوری نکرد که خرمای مرغوب به قیمتی معادل ۲۲۰ تومان برای هر کیلو از کشاورزان خریداری شده، در صورتی که قیمت واقعی آن چند برابر در بازار خرید و فروش می شود. وی در ادامه سخنانشان گفت که :
« می‌توانیم با استراتژیهای مناسب و طرحهای نو، تولید خرما را به یک میلیون تن برسانیم. برای رسیدن به این هدف می‌توانیم تمام حاشیه‌های رودخانه‌های استان را نخل‌کاری کنیم .»
اگر واقعاً هدف آقای دکتر محمد هاشم پور افزایش تولید خرما به میزان یک میلیون تن باشد، نخست ایشان باید از سیاستگذاران جمهوری اسلامی ایران بخواهند که سیاست عرب ستیزی و پاکسازی مناطق عربی را از ساکنان بومی عرب را متوقف کنند. و ثانیاً از احداث مناطق آزاد تجاری در نخلستانها جلوگیری نموده زمینهای نخل داران را که دولت با اهداف سیاسی خاص گرفته به آنها بازگرداند، همچنین حمایت کامل مالی و صنعتی دولتی از کشاورزان عرب را تضمین و روشهای جدید آبیاری، کشت، برداشت و اداره صحیح نخلستانها را به آنها آموزش دهند. فقط از این طریق افزایش تولید امکانپذیر است و بجای زمینهای حاصلخیزی که بظاهر برای احداث منطقه آزاد تجاری از مالکیت مردم عرب خارج گردیده اند، که در حقیقت برای تحقق اهداف دیگریست، می توان ساحل خلیج را از عبادان (آبادان) تا معشور (ماهشهر) را برای احداث منطقه آزاد تجاری مورد استفاده قرار دهند.
لازمهء به اجرا در آوردن و سرمایگذاری در هر طرح اقتصادی بررسی دقیق جهت اطمینان از سود دهی آن است. رعایت این اصل در استانداردهای بین المللی بعنوان معیار سلامت اقتصادی تلقی میشود. پروژه کشت وصنعت نیشکر که زمینهای مردم عرب طول دو سوی رودخانه کارون از اهواز تا آبادان را بلعیده و آنهارا به حاشیه شهرها رانده، و حتی اعتراض برخی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی را بدلیل عدم سود دهی بر انگیخته است یک سوال عمده را در برابر همگان میگذارد "چرا این همه اسرار" پاسخ را باید در نامه معرف آقای ابطحی باید جستجو کرد یعنی "پاک سازی قومی" عمده ترین انتقادات نمایندگان و مدیران از این نوع پروژه ها از این قرار است :
۱- پرداخت میلیاردها دلار از بیت المال در این نوع کشت و صنعت!!! ،اقتصادی نبودن آن وعدم بازدهی حتی قسمتی از این همه مخارج .
۲- سرازیری پس آبهای شور ومسموم این پروژه ها در رودخانه و باطلاق های این منطقه، خسارتهای زیانباری به اهالی، درختان، حیوانات و پرندگان مهاجر و از همه مهمتر به محیط زیست است، که قسمتی از آن در بالا ذکر شد. در حال حاضر هفت پروژه کشت و صنعت نیشکر در این استان احداث شده اند که صدها هزار هکتار زمینهای قابل کشت و باردار و بایراین منطقه را در اشغال گرفته است. آقای مجدی مدیرعامل کشت وصنعت امام خمینی و یکی از مدیرانی که در دولت احمدی نژاد به این مقام رسیده است، در مصاحبه با ایسنا در تاریخ۱۱.۱۰.۲۰۰۶ این گونه نقل می کند :
مدیرعامل کشت و صنعت امام خمینی (ره) با بیان اینکه واردات شکر به کشور بدون برنامه‌ریزی انجام می‌شود، تصریح کرد: «واردات شکر به داخل باید با برنامه باشد. در برخی مواقع دولت با وجود اشباع بازار از شکر به واردات این کالا می‌پردازد که این امر منجر به ضرر رسیدن به تولید کننده داخلی می‌شود. همچنین دولت باید تعرفه واردات را زمانی تغییر دهد که آسیبی به تولید کننده نرسد .»
او در جای دیگر از دولت حمیده و حامی مستضعفین!!! گله میکند و می گوید :
« در نوسانات قیمت تنها واسطه‌ها هستند که سود می‌برند بنابراین چنانچه دولت به خرید شکر بپردازد به تولید کننده و مصرف کننده آسیبی وارد نمی‌شود .»
آقای مدیر عامل بازدهی را این گونه نقل می کند :
« تولید شکر سالانه کشور حدود یک میلیون و ٣۰۰ هزار تا یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن است در حالیکه شکر مورد نیاز کشور حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تن است .»
صرفنظر از انگیزه مدیر عامل کشت وصنعت امام خمینی از این اظهارت، اگر واقعاً برداشت محصول سالانه شکر حدود یک میلیون و ٣۰۰ هزار تا یک میلیون و ۶۰۰ هزار تن است، در این صورت نیاز کشور به واردات شکر، ٣۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن خواهد بود!!! پس چرا دولت اقدام به این همه خرید بی رویه میکند .
از شواهد چنان برآید که اصلی ترین هدف از چنان طرحها وبرنامه ها، سیاسی بوده که در اثر نگاه امنیتی حاکمیت به منطقه عربی دنبال میشود که محتوای آن در نامه معروف آقای ابطحی بوضوح بیان شده است، ومدیران و مسئولان دانسته و یا ندانسته مجری این طرحهای ضد انسانی هستند .

+ نوشته شده در چهارشنبه سیزدهم تیر 1386ساعت 3:13 توسط اهوازی

گفتگوی بنی طرف با ابراهیم یزدی

گفتگوی بنی طرف با ابراهیم یزدی درباره
مسایل قومیت ها، عرب ها و همسایه ها

یوسف عزیزی بنی طرف - مترجم: فرید واحد

• این گفتگو چند ماه پیش در منزل دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی ایران در تهران انجام گرفت. در این گفتگو - که گاه به مرز بحث و جدل نزدیک می شود- با دیدگاه های یزدی و – نیز بنی طرف - در باره مسایل مهمی همچون مساله ملیتها در ایران، موضوع خلیج فارس و دیگر مسایل مبرم جامعه ایران آشنا می شویم ...

اخبار روز: www.akhbar-rooz.com
سه‌شنبه ۲۹ خرداد ۱٣٨۶ - ۱۹ ژوئن ۲۰۰۷

این گفتگو چند ماه پیش در منزل دکتر ابراهیم یزدی دبیرکل نهضت آزادی ایران در تهران انجام گرفت. در این گفتگو - که گاه به مرز بحث و جدل نزدیک می شود- با دیدگاه های یزدی و – نیز بنی طرف - در باره مسایل مهمی همچون مساله ملیتها در ایران، موضوع خلیج فارس و دیگر مسایل مبرم جامعه ایران آشنا می شویم. دیدگاه های ابراهیم یزدی در واقع دیدگاه های نهضت آزادی و به نوعی دیدگاه های بخشی از نیروهای معروف به ملی – مذهبی نیز هست. متن عربی این گفتگو توسط یوسف عزیزی بنی طرف انجام و در شماری از پایگاه های اینترنتی عربی منتشر شده است. در واقع از مصاحبه اصلی فقط یک سوال که مربوط به مساله هسته ای است و قدری کهنه به نظر می آمد حذف شده است.
بنی طرف طی سال های گذشته با شخصیت های مختلف سیاسی و فرهنگی از محمد علی عمویی و سیمین بهبهانی و جلال طالبانی گرفته تا عبدالعزیز حکیم و عماد الدین باقی و محسن میردامادی گفتگوهای مفصلی انجام داده است که در رسانه های عربی و فارسی چاپ و منتشر شده است.
مترجم
********************

عزیزی: آقای یزدی، شما اخیراً در بیانه ای در رابطه با وضع بد اقتصادی، هشدار داده اید. ظاهرا حاکمیت درایران با درآمدهای بادآورده نفت و رانت نفتی کار خودش را می کند و شما هم در موضع اپوزیسیون هرچه بگویید وقعی نمی نهد . شما فکر می کنید این وضع بد اقتصادی که دربیانیه تان تشریح کردید تا چه حد می تواند در تحولات سیاسی و اجتماعی آینده موثرباشد؟

یزدی: من اول توضیح بدهم که نفت درآمد نیست، نفت سرمایه است، سرمایه ای است که متاسفانه وارد خزانه دولت که می شود به سرمایه گذاری نمی پردازد. عقل اقتصادی می گوید که ما باید پول نفت را که می گیریم تبدیل به سرمایه های دیگری بکنیم، کالاهای اساسی کارخانجات، تولید کار و ساختارهای اساسی باید درست بشود. اما می بینیم که چنین چیزی نیست ٨۰ درصد بودجه کشور از راه درآمدهای نفتی تامین می شود اما دولت به جای این، ملیاردها تومان هزینه جاری می کند واز اینهایی که به تعبیری بر روی سفره هر ایرانی می برد تولید نیست. ما جوان ترین ملت دنیا هستیم و برای جوانهایمان سالانه، یک ملیون شغل جدید نیاز داریم. باید سرمایه گذاری شود که این شغلها ایجاد گردد، برا ی اینکه سرمایه گذاری شود باید امنیت ایجاد شود. اگر چناچه امنیت سیاسی اجتماعی نباشد کسی سرمایه گذاری نمی کند و سرمایه ها فرار می کنند. بنابراین ما راجع به طرز کار اقتصادی دولت هم نقد کردیم. یک وقت هست که ما دولت را از باب عدم اجرای قانون اساسی نقد می کنیم، یک وقت دیگر اعمال سیاستهای دولت را نقد می کنیم. این سیاستهای اقتصادی که دولت اعمال می کند مخرب است، اینها نظم اجتماعی را برهم می زند، این سیاستها موجب بالا رفتن نارضایتی ها می شود و ما را به نقطه انفجار می برد.

عزیزی: یکی از مشکلات کنونی جامعه ایران که هم مشکل تاریخی و هم مشکل امروز ماست، معضل "قومیتهای غیرفارس" در ایران است. ما در یکی دو سال اخیر شاهد نا آرامی های و قیامهای عربها در خوزستان ،کردها در کردستان ، و ترکها در آذربایجان بودیم. و حتی نا آرامی هایی در بلوچستان رخ داد دیدگاه شما ونهضت آزادی نسبت به این معضل چیست ؟ راه حلش را درچه می بینید ؟

یزدی: آنگاه که حقوق یک ملت نادیده گرفته می شود و ما می گوییم که برای حاکمیت ملت و حقوق ملل مبارزه می کنیم این از نظر ما هر ایرانی، عرب باشد، کردباشد، بلوچ باشد، ایرانی است. بنابراین ما خودمان را موظف به دفاع از حقوق همه ایرانیان می دانیم، اما شما می دانید که این فشارهایی که هست منحصراً برروی عربها یا کردها یا ترکها نیست. آقای اکبر محمدی نه کرد بود نه ترک بود نه عرب بود، ولی بالاخره در زندان بوده و به دلیل وضع نا مساعد زندان اعتصاب غذا کرد و اینها بی توجهی کردند واین فرد در زندان از بین رفت. یا خانم زهرا کاظمی، او شیرازی بود. سخن من این است، وقتی که فشارهای سیاسی بالا می گیرد طبیعی است که مردم اعتراض می کنند، اعتراض مردم در نهاد های گروهی آنان ظاهر می شود، آنهایی که کارگرند اشتراکات فکری و ذهنی بیشتری دارند به شکل جمعی اعتراض می کنند آنهایی که در دانشگاه هستند به دلیل حرفه دانشجویی و فضای جغرافیایی و ذهنی که وجود دارد به شکل جمعی به عنوان دانشجو اعتراض می کنند. طبیعی است که قومیتها در اینجا نقش پیدا می کنند. عربها به دلیل اینکه در یک فرهنگ ویژه مناسبی قرار دارند، آنها به شکل یک قوم عرب می خواهند اعتراض کنند یا کردها یا ترکها، اما این به این معنا نیست که یک ظلم بخصوصی روی عربها هست که روی فارسها نیست، متاسفانه اینجا ظلم همه گیر است، همه دچار ظلم سرتاسری هستیم.

عزیزی: البته نظر خیلی از متفکران علوم اجتماعی خلاف نظر شماست. آنان معتقدند که در هر جامعه چند ملیتی دو نوع ستم هست، یک نوع ستم عام هست ویک نوع ستم ملی یا ستم قومی که برای حل اینها اندیشمندان لیبرال- دموکرات در جامعه لیبرال- دموکرات غرب قضیه حقوق شهروندی فردی وحقوق شهروندی گروهی را مطرح کردند. مثلا در ایران حقوق شهروندی فردی شامل همه افراد جامعه است اعم از کارگر و کارمند، زن و مرد و دیگران است، ولی حقوق شهروندی گروهی خاص قومیتهاست. این اندیشه لیبرال دموکرات در قوانین سازمان ملل هم به نوعی بازتاب پیدا کرده است. بنابراین به نظر این متفکران نوع ستم فرق می کند وبالطبع راه حل آن هم فرق می کند، یک راه حل عام وجود ندارد. یعنی تامین حقوق شهروندی فردی برای کل جامعه وحقوق شهروندی جمعی برای قومیتها، که این هردو باهم می توانند به حل این دو نوع ستم در جامعه بیانجامند.

یزدی: با این تفکیکی که شما کردید من قبول دارم. در واقع با دو پدیده روبه رو هستیم یکی حقوق عام برای همه باید تامین بشود یعنی اینکه یک ویژگی های جغرافیایی و قومی هست که لاجرم یک حقوق ویژه ای هم باید بدآنجا مربوط شود. من کاملا با این موافقم اما ما الان در یک جامعه "پیشا دموکراسی" هستیم. درجامعه "پیشا دموکراسی" تمام مردم، همه ملت، همه گروهها و همه اقوام، قبل از این که به حقوق ویژه خودشان فکر کنند می بایست، دست به دست هم بدهند آن حقوق کلان همگانیشان را تامین کنند. زیرا تا آن حقوق تامین نشود بحث حقوقهای ویژه مطرح نیست. اکنون ما همه یک درد مشترک داریم، درد مشترکمان این است که این حقوق عمومی که هر فردی به عنوان ایرانی باید داشته باشد را نداریم، بنابراین سخن من این نیست که نافی وجود ستم مضاعف باشم من به وجود این ستم مضاعف اعتراف می کنم. زنان ما یک نوع ستم مضاعف دارند که با مردهای ما متفاوت است. در جامعه ای مثل ما که در مرحله "پیشا دموکراسی" هستیم، هنوز دموکراسی در کشور ما نهادینه و پیروز نشده است. بنابراین حقوق اولیه ما به رسمیت شناخته نشده است. شما یا دیگری قبل از اینکه عرب یا کرد یا ترک باشید یک انسان هستید، انسان اول باید حقوق انسانیش تامین بشود ما اکنون در این مرحله به سر می بریم.

عزیزی: فعالان قومی با این دیدگاه موافقت ندارند آنان می گویند نمی شود این حقوق شهروندی را تفکیک کرد. یعنی حقوق فردی وحقوق گروهی قابل تفکیک نیستند. همان گونه که ما در مشروطیت پارلمان آوردیم، تفکیک قوا انجام دادیم که اینها جزو حقوق دموکراتیک جامعه ایرانی است، ولی هرگز به حقوق قومیتها نرسیدیم. وتازه بعد از هفتاد - هشتاد سال ما باز ارجحیت را به حقوق فردی بدهیم و حقوق گروهی را همچنان نادیده بگیریم؟ و معلوم نیست تا کی، تا ظهور امام زمان باید صبر کنیم!! آنان اینها را تفکیک ناپذیر می دانند. در ضمن می گویند این حقوق گرچه از اندیشه و از جوامع لیبرال دموکراتیک غرب آمده است، اما خاص آن کشورها نیست. اکنون در هند که یک کشور شرقی وجهان سومی است، حقوق قومیتها یعنی حقوق شهروندی گروهی در کنار حقوق شهروندی فردی به طور نسبی اعطا شده است. وخیلی از کشورهای شرقی دیگر نیز به شکل فدرال اداره می شوند وحقوق قومیتها نادیده گرفته نمی شود. در نتیجه اصرارشان بر این است که نباید تفکیکی و ترجیحی عمل شود.

یزدی: من با این نظر ات آشنا هستم اما موافق آنها نیستم، برای اینکه چنانچه ما حقوق عمومی را اول تامین نکنیم حتی اگر حقوق قومی را شما بدست بیاورید باز هم مورد ستم قرار خواهید گرفت، کما اینکه در بسیاری از کشورهای عربی که مشکل قومیتی ندارند، ولی مردم تحت ستم هستند و دولتهای عربی حقوق مردم را رعایت نمی کنند. بنابراین ما معتقد هستیم این دو تفکیک ناپذیرند، اما اولی اصل است. در شرایط حاضر همه باید دست به دست هم بدهیم و برای حقوق اساسی خودمان مبارزه کنیم که همه در آن شریک و سهیم هستیم.

عزیزی: در اجتماعی که اخیراً در دفتر ادوارتحکیم وحدت تشکیل شد، نمایندگان مختلف اپوزیسیون بودند، اصلاح طلبان و خود شماهم بودید. این اجتماعات نشان می دهد مشکلاتی در جامعه ایرانی وجود دارد، مشکلاتی به نام زندانیان سیاسی، نقض حقوق بشر و پایمال شدن آزادیهای سیاسی، جریان قومیتها و جنبش زنان را هم دیدیم . مطبوعات را هم می بینیم که واقعا زیرفشار وزیر سانسورند. درباره وضعیت اقتصادی هم خودتان دربیانیه اخیرتان هشدار داده بودید. می خواستم در این زمینه برای خواننده جهان عرب یک جمع بندی ارایه دهید.

یزدی: برای پاسخ به سوال شما من باید از اینجا آغاز کنم که این روزها ما شاهد برگزاری همایش های متعدد به مناسبت صدمین سالگرد انقلاب مشروطه هستیم. سوال شما هم ارتباط پیدا می کند به اینکه ملت ایران برای چه چیزی در دوره مشروطه انقلاب کرد، برای چه در سال ۱٣۵۷ علیه سلطنت استبدادی انقلاب کرد. مشکل اساسی دوران مشروطه این بود که یک حکومت سلطنتی استبدادی مطلقه داشتیم که پادشاه آن هرگونه می خواست و اراده می کرد عمل می نمود. او در برابر هیچ نیرویی پاسخگو نبود وهرگونه که می خواست چه درمسائل داخلی چه درمسائل خارجی، تصمیم می گرفت. هنگامی که واژه مشروطه به کار برده شد، منظور این بود که ما مخالف این هستیم که یک قدرت حاکم مطلقه باشد باید مشروط به شرایط و محدود به قانون باشد. انقلاب بهمن۵۷ که ادامه انقلاب مشروطیت بود، برای به دست آوردن آزادی های اساسی ملت بود، یعنی حاکمیت مردم، آزادی مطبوعات، آزادی احزاب و آزادی اجتماعات و دیگر آزادیها بود. برای این بود که استقلال مملکت و استقلال خودمان را به دست آوردیم. یعنی دیگر سفارتخانه های خارجی برای ایران تصمیم نمی گیرند. اما از آن هدف اول یعنی حاکمیت ملت وآزادیهای اساسی هیچ خبری نیست. ما هنوز با این مشکل اساسی روبرو هستیم که قدرت به قانون بی اعتنا است، قانون را نادیده می گیرد، آنچه را که حاکمیت امروز انجام می دهد هیچ نوع وجاهتی براساس قانون ندارد. یعنی هنگامی که یک فردی را بازداشت می کنند می بایست بر طبق قانون تفهیم اتهام شود ولی ما می بینیم کسانی ماه ها زندانی می شوند بدون این که به آنها تفهیم اتهام بشود. قانون می گوید بلافاصله پرونده باید به دادگاه فرستاده شود و ما می دانیم که چنین چیزی اتفاق نمی افتد. ماه ها افراد در زندان می مانند و زمانی که آنها را به دادگاه می فرستند، متهم باید حق داشتن وکیل داشته باشد اما در بسیاری از موارد به متهمین اجازه داشتن وکیل داده نمی شود. به موجب قانون اساسی شکنجه در زندان مطلقا ممنوع است. رئیس قوه قضائیه زندان انفرادی را یک نوع شکنجه قلمداد کرده است، اما امروز زندان انفرادی برای زندانیان ما به امر رایجی تبدیل شده است، وکسانی که این کار را انجام می دهند در مقابل هیچ کس جوابگو نیستند. اصولا بحث اساسی ما و اختلاف نهضت آزادی با حاکمیت بر سر همین است. ما خودمان از عناصر اولیه انقلاب بودیم و برای پیروزی ملت وکمک به انقلاب بودیم. برای استقلالمان برای آزادی وبرای حاکمیت ملت به جمهوری اسلامی رای دادیم. به قانون اساسی رای دادیم، اما متاسفانه امروز اصول مصرح در قانون اساسی کشور ما نادیده گرفته شده است. به عنوان مثال قانون می گوید تفتیش عقاید مطلقا ممنوع است اما ما شاهد این هستیم که به طور منظم افراد درباره باورهایشان مورد سوال قرارمی گیرند. این وضعیت کنونی ماست و به همین دلیل ما معتقد هستیم که باید اصلاح شود، باید همه برگردند به قانون و در چارچوب قانون عمل کنند. قانون اساسی هم یک مجموعه ای از حقوق انسان است، حقوق ملت واصول دیگر درآن است. حاکمیت نمی تواند آنچه را که فقط به حقوق خودش مربوط است را اجرا کند ولی حقوق ملت را نادیده بگیرد. من در اینجا راجع به حقوقی که در اعلامیه جهانی حقوق بشر است، و یا راجع به منشور سازمان ملل صحبت نمی کنم، سخن من، راجع به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است.

عزیزی: قانونی که به هرحال شما به آن اعتقاد دارید.

یزدی: بله، دولت ایران بیانیه حقوق بشر، منشور سازمان ملل و معاهدات بین المللی را امضا کرده است. به موجب ماده ۹ قانون مدنی ایران، پیمانهای بین المللی که ایران آنها را امضا می کند حکم قوانین کشور ما را داردند و ما می توانیم به آن قوانین استناد کنیم. یعنی به استناد ماده ۹ قانون مدنی، بیانیه جهانی حقوق بشر بخشی از حقوق مدنی در ایران تلقی می شود. یعنی من می توانم با استناد به بیانیه جهانی حقوق بشر در مورد آزادی های مختلف سخن بگویم. حاکمیت علی رغم امضای بیانیه جهانی حقوق بشر، می گوید چون ضد اسلامی است، آن را قبول ندارد. احتجاج ما این است خوب این قانون اساسی را که قبول دارید چرا عمل نمی کنید. قانون اساسی به شما چنین اجازه هایی را نمی دهد.

عزیزی: در قضیه تجاوز اسرائیل به لبنان (ژوییه ۲۰۰۶) ما در جهان عرب وجهان اسلام وحتی در بسیاری از مناطق عالم - از آرژانتین تا اندونزی – شاهد تحرک وسیعی در محکومیت این تجاوز وحمایت از ملتهای فلسطین ولبنان بودیم، ولی در ایران به نوعی شاهد کم تحرکی توده ها بودیم؛ البته اگر تظاهرات رسمی و حکومتی را کنار بگذاریم. یعنی در قیاس با ترکیه که دو تظاهرات عظیم اسلامگرایان وچپ گرایان را شاهد بودیم و حتا در قیاس با قبل از انقلاب در خود ایران، این همنوایی بسیار کمتر بود. می خواستم نظرتان را دراین زمینه بدانم؟

یزدی: علائق بسیار عمیق عاطفی، مذهبی و انسانی میان مردم ایران با مساله ظلم وستمی که به مردم فلسطین می شود وجود دارد وهمچنین با مردم لبنان. در ذهنیت بسیاری از مردم ایران، اسرائیل یک دولت متجاوز است که حاضر نیست هیچ یک ازقطعنامه های سازمان ملل را به اجرا بگذارد. به عنوان نمونه قطعنامه ای که می گوید شما این دیوارحائل را حق ندارید احداث کنید ولی اسرائیل با بی اعتنائی این دیوار را نصب کرده است. به موجب پیمانهای بین المللی هیچ دولتی حق ندارد هنگامی که سرزمینی را اشغال می کند از طریق اشغال نظامی آن سرزمین را به سرزمین خودش وصل بکند. اما اسرائیل این کار می کند ومردم ایران با فلسطینیان و لبنانی ها همدردی می کنند. در واقع آنچه اخیرا شما مشاهده می کنید از طرفی ناشی از این است، که بخش قابل توجهی از مردم و روشنفکران با سیاست ها وبرنامه های دولت و حاکمیت کنونی موافق نیستند، واز طرفی دیگر چون این حاکمیت خود را به شدت حامی حزب الله لبنان معرفی می کند، مردم هم نسبت به حمایت از حزب الله در لبنان یک مقداری عدم رضایت خود از دولت ایران را به مساله حمایت از مردم فلسطین و لبنان تسری می دهند. به نظر من این غلط است. دو روز پیش در صحبتی که در حسینیه ارشاد داشتم گفتم، حمایت از مردم لبنان وفلسطین یک مساله است و اختلاف ما با دولت ایران که همچنین از فلسطین و لبنان حمایت می کند، مساله دیگری است. این یک اشتباه است اگر که ما این دو مساله را با هم قاتی ومخلوط کنیم. ولی متأسفانه این چنین نگاهی مطابق آنچه که شما توصیف کردید در ایران وجود دارد.

عزیزی: بله من واقعا یادم می آید لااقل از دوران کودکی زمانی که اسرائیل و فرانسه وانگلیس بندر پرت سعید درمصر را بمباران کردند مردم ایران با مردم مصر و مرحوم عبدالناصر همدردی نشان دادند. در شکست ۱۹۶۷ و در جنگ ۱۹۷٣ هم همین طور. هنگام درگذشت جمال عبدالناصر در زمان شاه در اصفهان پرچم سیاه بالای خانه ها نصب شد ویا پس از بازی فوتبال بین تیم ایران و اسرائیل در زمان شاه که من خودم یادم می آید مردم ریختند و در خیابان های تهران تظاهرات کردند. ولی الان از آن اجتماعات و آن تظاهرات توده ای خودجوش غیر دولتی - تاکید می کنم غیر دولتی - متاسفانه خبری نیست واین خیلی خطرناک است. البته به قول شما این احساسات ظاهرا وجود دارد و در درون مردم هست، ولی چرا بروز نمی دهند شاید مردم نمی خواهند که حاکمیت احساساتشان به حساب خودش بریزد.
مساله دیگری که بین ایران وکشورهای عربی خلیج فارس در مورد جزایر سه گانه ونیز راجع به اسم خلیج و همانند اینها وجود دارد، که یک رشته اشتراکات واختلافات را دامن می زند. در ایران یک دیدگاه افراطی ناسیونالیستی نسبت به عربها داریم که اساسا ریشه تاریخی هم دارد و همچنین یک رشته احساسات مذهبی انترناسیونالیستی، و یک احساسات و دیدگاه های ملی - مذهبی یا لیبرالهای مذهبی که تقریبا حد وسطی بین آن دوتا هستند هم داریم که شما و نهضت آزادی به آن تعلق دارید. می خواستم دیدگاه شما را درباره این اشتراکات و اختلافات با کشورهای عربی خلیج فارس بپرسم؟

یزدی: در مورد خلیج فارس ما معتقدیم هر نوع تغییری در "استاتسکو" یعنی در وضعیتی که هست موجب بروز بحران های احتمالا غیر قابل کنترال خواهد شد. پس از پیروزی انقلاب، برخی از ایرانی ها مطرح می کردند که ما باید برویم بحرین را بگیریم. آیت الله حاج سید صادق روحانی رسما بیانیه داد و گفت بحرین مال ایران است. نه فقط ناسیونالیست ها وشووینیست ها بلکه آیت الله روحانی هم بیانیه داد. ولی ما در دولت موقت اولین کاری که کردیم فرستادن سفیر جدید به بحرین بود. و هنگامی که وزیر امور خارجه کویت در آن موقع به ایران آمده بود، در دیداری که من (وزیر امورخارجه ایران بودم( و او با مهندس بازرگان به عنوان نخست وزیر داشتیم، ایشان اولین سوالی را که مطرح کرد و برای کشورهای عربی مهم بود، راجع به سیاستهای دولت جدید در مورد بحرین بود. من به او جواب دادم شما دیپلمات هستید، وقتی که ما به بحرین سفیر جدید می فرستیم معنی آن چیست؟ یعنی ما وضعیت موجود را پپذیرفته ایم و نمی خواهیم به هم بزنیم. درست است که ایرانیان در مورد بحرین ادعاهای تاریخی دارند اما وقتی دولت جدید به بحرین سفیر می فرستد، یعنی در مورد بحرین فعلا ادعایی ندارد و او البته استقبال کرد. همچنین در مورد سه جزیره از ما سوال کرد من گفتم شما اگر به "استاتسکو" دست بزنید وسه جزیره را مطرح کنید به محض این که شما بخواهید وضع موجود را به هم بزنید آن وقت، هم عربستان که در مورد واحه بریمی و هم عراق که در مورد کویت ادعا داردند، مطرح خواهند کرد و این دامنه همچنان ادامه پیدا می کند. ما نباید این وضع را تغییر بدهیم برای اینکه با وضعیت شکننده ای که در خلیج فارس وجود دارد همه ما آسیب پذیر هستیم. منافع همه ما ایجاب می کند آن چه را که هست تغییرش ندهیم ولی می توانیم روابط خودمان را گسترش دهیم. به عنوان مثال "شورای امنیت همکاری خلیج فارس" چطور می تواند بدون حضور ایران ادعا کند "شورای امنیت همکاری خلیج فارس" است، در حالی که نوار مرزی شمال خلیج فارس دست ایران است. برای بهبود روابط میان ایران و کشورهای همسایه، ما نیروهایی را که شاه به ظفار فرستاده بود بلافاصله احضار کردیم و گفتیم ما چنین حقی را نداریم. بحرین را به رسمیت شناختیم، سفیر فرستادیم ونظر ما این است که کشورهای منطقه به جای باز کردن زخم های کهنه، همه باید دست به دست هم بدهند، همکاری کنند. به "شورای امنیت خلیج فارس" همان موقع پیشنهاد کردیم و گفتیم: ایران آمادگی دارد عضو این شورا بشود. وقتی که ایران عضو شورای خلیج فارس بشود آن وقت امکان همکاری های مختلف اقتصادی، سیاسی وامنیتی فراهم می شود. این به نفع همه ما است. بنابراین ما در حال حاضر طرح این گونه مسائل را به نفع هیچ کدام نمی دانیم. تجربه عراق به ما نشان داد هنگامی که صدام حسین مطرح کرد و دست به عملیات نظامی علیه کویت زد برای خودش، برای عراق، برای کویت و برای منطقه گرفتاری و مصیبت ایجاد کرد.

عزیزی: به نام خلیج فارس بپردازیم. اگر یادتان باشد آیه الله خلخالی اوایل انقلاب، نام خلیج اسلامی را پیشنهاد کردند و همچنین چپی ها نام خلیج زحمتکشان را تا جایگزین نام خلیج فارس شود. شما آن موقع وزیر بودید، منتها توافقی سر این قضایا در درون ایران انجام نشد. اکنون نیز عده ای این قضیه را می پیچانند، بزرگش می کنند، و گروههایی آگراندیسمانش می کنند؟

یزدی: شما می دانید این خلیج فارس هزاران سال است به این نام بوده است. زمان ناصر در ۱۹۶۵ که ما در مصر بودیم، کارها و فعالیتهای زیزمینی می کردیم. مرحوم چمران هم با من بود دیداری داشتیم با آقای کمال الدین رفعت معاون رئیس جمهور مصر و در آن جا هم همین بحث شد. به آنها گفتیم شما چرا این کار را می کنید موجب اختلاف می شود. بعد در همان جا در اتاق ایشان یک تابلوی بزرگی از نقشه منطقه بود و الخلیج الفارسی نوشته بود. گفتم آقای رفعت بر خلاف این تابلویی که توی اتاق معاون رئیس جمهور مصر است، رادیوی شما مرتب می گوید الخلیج العربی چرا نمی گوید الخلیج الفارسی، شما واقعیت های جغرافیایی وتاریخی را که نمی توانید عوض کنید. دریای عمان دریای عمان است دریای عربی هم دریای عربی است می خواهید به هم بزنید چه چیزی عاید شما می شود.

عزیزی: یک سری از تحلیگران اکادمیک - هم در جهان عرب وهم در ایران - می گویند که این حساسیت به نوعی تابو تبدیل شده است. به بهانه نام خلیج فارس ما شاهد موج اهانت ها به عربها بودیم. پارسال (۱٣٨۴) چنین جریانی همچون موجی سهمگین به این بهانه که موسسه ناشنال جیوغرافیک در مورد نام خلیج اظهار نظر کرده بود، به راه افتاد. شووینیست ها و ناسیونالیست ها هر چه از دهنشان در آمد به عربها گفتند و نسبت به آنها اهانت کردند. منظور من این است که بحث علمی و آکادمیک نمی شود، عمدتاً بحث ها تعصب آمیز و ایدیولوژیک است. من می گویم که برای اثبات نام خلیج فارس اصولا چرا به عنصر عرب اهانت می شود؟ به هر حال ما سه چهار ملیون عرب ایرانی داریم که نه سر پیازند ونه ته پیاز، آنان تنها به دلیل عرب بودن، زیر آوار این توهین ها قرار می گیرند. آیا فکر می کنید اینها احساس توهین نمی کنند؟ عده ای نیز مساله را چنین مطرح می کنند: اگر از لحاظ تاریخی این خلیج، خلیج فارس است وعده ای از عربها البته این را قبول دارند ولی اکنون از نظر جغرافیایی عربها سه چهارم این حوضچه آبی را احاطه کرده اند. مثلا ساحل غربی و ساحل شمالی و حتی ساحل ایرانی اش هم عرب هستند. یعنی در خوزستان و جزایرش اغلب عرب هستند . چه اشکالی دارد یک اسم مشترک برای آن انتخاب بشود. البته من در بازجویی خودم در زندان پیشنهاد کردم که خلیج ایران و عرب نامیده شود. ولی ظاهرا برای مطبوعات ایران یک قانون امنیتی صادر شده است که کسی این را نگوید ودر این مورد بحث نشود و اصولا من ندیدم کسی خلاف این قضیه را مطرح کند. در ایران نوعی تابو سازی در این زمینه وجود دارد شبیه همان تابویی که در باره هولوکوست در اروپا وجود دارد. شبیه آن را در اینجا درست کرده اند و کسی حق ندارد به شکل دیگری راجع به این کلمه بحث کند.

یزدی: بله ببینید در اینجا ما باید این را بهش جواب بدهیم که آیا طرح این گونه مسایل در راستای کمک به چه هدفی است؟ آیا موجب وحدت عرب وعجم می شود؟ یا موجب تشدید دعواهای تاریخی خواهد شد. در دنیا مثلا ما خلیج بنگال داریم، خلیج بنگال یک بخش عمده اش هندی ها هستند ولی می گویند خلیج بنگال. در مکزیک خلیج مکزیکو می گویند در حالی که این خلیج بخش عمده اش امریکا است. اصولا مکزیکی نیست. یا کانال پاناما. سخن من این است، دریای عمان که بخش عمده اش ایران است در طول تاریخ آنجا را دریای عمان می گویید، یا در آن ور ساحل جنوبی شما می گویید دریای عربی، آیا همه اینها عربند؟ ما این را نمی توانیم ملاک قرار بدهیم. در طول تاریخ چیزهایی اتفاق افتاده، حالا به دلیل آن اتفاقات اینجا را می گویند خلیج فارس آنجا را می گویند بحر خزر.

عزیزی: اما در مورد "دریای مانش" شما اطلاع دارید، با وجودیکه که فرانسویها می گویند "دریای مانش" و انگلیسیها می گویند "Englesh chanel"، در آن جا شاهد دعواها و چنین توهین های قومی که ناسیونالیست های فارس علیه عربها می کنند نیستیم.

یزدی: می دانید چرا نیستیم ؟ علتش این است که در آنجا هیچ نیروی سومی وجود ندارد که بگوید منافع ما در این است که فرانسویها با انگلیسیها دعوا کنند و من بهره برداری کنم. ما در منطقه ای از جهان زندگی می کنیم که قدرت های بزرگ ذی نفع هستند. این قدرت ها هر نوع تفاهم و وحدتی میان عرب وعجم را به نفع خودشان نمی بینند. بنابراین از این استفاده می کنند تا ایجاد اختلاف بشود. ببینید مثالا در دریای خزر به آن می گویند caspian sea یعنی دریای مازندران، روسها و ترکمنها این را هم می گویند. آنها نمی گویند که قسمت اعظم این دریا اینجوری است و ایران مرزش کمتر است.

عزیزی: البته در مورد خلیج فارس، ترکیه و جاهای دیگر خلیج بصره می گویند وآن هم اسمهای مختلفی دارد. در جمهوری آذربایجان می گویند خلیج ایران. من از نظر تاریخی می پذیرم که خلیج فارس است منتها می گویم این تعصبات، این دشنام ها، این عرب ستیزیها که زیر لوای این قضیه صورت می گیرد وما شاهدش بودیم، روشنفکران فارس و احزاب آزادیخواه باید با آن برخورد کنند. باید به ناسیونالیست ها و شوونیست ها بگویند، شما که می گویید واستدلال می کنید خلیج فارس است، چرا به عرب دشنام می دهید.

یزدی: من با این نظر شما صد در صد موافقم. من به سهم خودم به عنوان دبیرکل نهضت آزادی ایران، این نوع ادبیات را محکوم می کنم. خودما این ادبیات را نه بکار می بریم و نه تایید می کنیم، این را مضر می بینیم. من همین جا این حاشیه تاریخی را بگویم که وقتی که با مصری ها مذاکره می کردیم با آقای کمال الدین رفعت یکی از ایرادات این بود که روزنامه های عربی ورادیوهای عربی صوت العرب من القاهره در مورد ایران می گفت ایرانیان اسرائیلی، ایرانیهایی که رفتند توی سواحل جنوبی خلیج فارس. ما گفتیم شما دارید جنگ عرب وعجم راه می اندازید.

عزیزی: این هم نوعی دیدگاه قومی افراطی بود. در ضمن چرا احزاب سیاسی و روشنفکران نسبت به تغییر اسامی منطقه خوزستان از نام استان گرفته که اسمش طبق اسناد دولتی ایران واستناد تاریخی عربستان بوده تا اسامی شهرهای مختلف هیچ صحبتی نمی کنند. محمره شده خرمشهر، عبادان شد آبادان،نامهای شهر ها، روستاها، محله ها وکوچه ها همه فارسی شدند ولی ما ندیده ایم کسی به اندازه تعصب به خلیج فارس، نسبت به این هموطنان عرب خودش وتغییر اسمهای تاریخیشان واسمهای عربی ایرانی شان حساسیت وتعصب نشان دهد. این نشان از یک داوری دوگانه دارد! یک قضاوت دوگانه است! ما آمریکا را نسبت به مسائل ایران متهم می کنیم که داوری دوگانه دارد، ولی خودمان متاسفانه وحتی احزابمان و اپوزیسیون، حتی برای یکبار هم نشده بگویند که آقا راجع به خلیج فارس می گویید بگویید این یک اسم تاریخی است ولی اسم تاریخی خوزستان هم عربستان بوده، خرمشهر محمره بوده، سوسنگرد خفاجیه بوده. شادگان فلاحیه بوده، اینها را صدام حسین نگذاشته حافظ اسد یا عبدالناصر نگذاشته؛ این نام ها توی ادبیات سیاسی وتاریخی ایران تا سال ۱٣۱٣، (نیمه حکومت رضا شاه) وجود داشت. توجه می فرمایید؟ اینها سوالاتی است که روشنفکران عرب خوزستانی از ما می کنند که با شما مطرح کنیم. و می گویند این حساسیتی که آقایان در مورد خلیج فارس از خود نشان می دهند، چرا نسبت به تمام اسامی تاریخی ما که عوض شده است وحتی ما را از داشتن نام عربی برای فرزندانمان هم محروم می کنند، نشان نمی دهند؟

یزدی: این بر می گردد به اینکه نیروهای اپوزیسیون در ایران باید با همدیگر تعامل بیشتری داشته باشند هنگامی که مردم خوزستان خودشان را یک قوم جداگانه ببینند و مطالبات خود شان را مطالبات "انسانی خودشان" را جدا ازمطالبات کل مردم ایران بدانند آن وقت این مسائل پیش می آید. من این بحثها را با برادران کرد و آذری هم داشتم، با دیگران وبا شما عربها هم دارم وقتی که شما بیایید وبگویید همه ملت ایران باید این آزادی ها را داشته باشد آن وقت آرام آرام این سایه ها واین تصاویری که ممکن است در ذهن بعضی ها باشد فروکش می کند وما می توانیم بعضی از این مسائل را مطرح کنیم. این که می گویید اسامی شهرها را عوض می کنند مشکل فقط این نیست که اسم شهرهای خوزستان یا خودنام استان را عوض کردند.

عزیزی: نه فقط اسم خوزستان را عوض کردند ببینید ما در دوره قاجار ممالک محروسه ایران را داشتیم از شش- هفت تا مملکت بود: مملکت عربستان، مملکت کردستان، مملکت آذربایجان، مملکت گیلان ومملکت خراسان. این را اسناد وزارت خارجه و اسناد دولتی وتاریخی نشان می دهند. تنها استانی که اسمش عوض شد همین استان خوزستان بود. نه اسم لرستان عوض شد نه کردستان، نه بلوچستان و نه گیلان که هر کدام دال بر هویت مردم این استان ها دارد. ولی خوزستان عمدا عوض شد و بعد از انقلاب هم نه حکومت آقای بازرگان ونه بحکومت های بعد ازآن هیچکدام به این صرافت نیفتادند که این عربستان هم یک واژه فارسی است ونام بخشی از مردم ایران است چه اشکالی دارد ما این را سرجایش برگردانیم؟ روشنفکران عرب خوزستانی از این نگاه، نوعی نگاه در واقع تبعیض آمیز را استنباط می کنند وانتظار دارند آقایان همه شهروندان ایرانی را با یک چشم نگاه کنند.

یزدی: ببینید ما مشکلات دوستان عرب را درک می کنیم اما تا زمانی که میان روشنفکران عرب در خوزستان وبقیه نقاط ایران این تعاملهای نظری به وجود نیاید ویک نوع مبادله صورت نگیرد فضا برای این کار آماده نمی شود. در زمانی که برخی جریانات صریحا به دنیال جدایی از ایران هستند، در طرف دیگر آن بخش از این روشنفکرانی که شما به آنان اشاره می کنید نگران می شوند و در برابر این روند جدایی خواهی که وجود دارد، عکس العمل نشان می دهند.
اول انقلاب در مورد خوزستان ما شاهد آن بودیم، هم دولت لیبی و هم سوریه از جنبش های جدایی طلب حمایت می کردند و در زمان ناصر مصر هم حمایت می کرد. یکی از شرایطی که ما در دولت موقت برای برقراری روابط دیپلماسی با لیبی گذاشتیم این بود که شما وقتی که می خواهید با ما روابط برقراری کنید باید تکلیفتان را با این گروه های جبهه تحریر الاحواز یا عربستان که از آنها حمایت می کنید، روشن کنید. ما می دانستیم که آنان به آن گروه ها کمک می کنند یا وقتی که ما می بیینیم که در نقشه های جغرافیایی که در مدارس لیبی و حتی در سوریه تدریس می شود خوزستان را به نام عربستان و به عنوان بخشی از سرزمین عربی می کشند نگران می شویم و می گوییم سرچشمه اینها در جاهای دیگر سرچشمه است. این که شما می فرمایید درگذشته ممالک محروسه بوده بله وجود داشته اما هیچوقت مردم عرب خودشان را جدا از ایران تصور نمی کردند.

عزیزی: بله من با شما موافقم من می خواستم بگویم که بخش اعظم مردم عرب خوزستان وحتی روشنفکران، خودشان را جدای از ایران نمی دانند وخط وتمایزی دارند با این گروههای استقلال طلبی که شما به آنها اشاره کردید. شما چرا روی اقلیت دست می گذارید ولی به اکثریتی که به هر حال وجود دارد بها نمی دهید، یا به حرفشان گوش نمی دهید. من نمی خواهم زیاد بحث کنم در صورتی که همین واژه عربستان اصلا یک واژه فارسی است وخود ایرانی ها در دوره صفویه در دوره شاه اسماعیل به منطقه خوزستان اطلاق کردند. خوزستان قبل از آن الاهواز بود - با هـاء دوچشم - شما تاریخ پانصد ساله خوزستان کسروی را بخوانید، آنجا به مدت هشتاد- نود سال استقلال داشته در دوره ملوک الطوایفی وبعد آن خودمختاری کامل داشت، این تاریخی است که خود ایرانی ها نوشته اند ونه عربها، یعنی کسروی، ناسخ التواریخ، تاریخ ناصری و همه اینها نوشته اند، مورخان فارس از دوره صفویه تا دوره پهلوی نوشته اند. شما حاضر نیستید، یعنی متاسفانه روشنفکران فارس حاضر نیستند این تاریخ را بخوانند وبه آن استناد کنند. هر چه که به نفع یک قشری بخصوصی است، وبه نفع یک تفکر ایدولوژیک ناسیونالیستی است آن را می گیرند وپیراهن عثمان می کنند ولی آنچه را که به نفع حقوق شهروندی است و به نفع حقوق هموطنان قومیتها و از جمله عربهاست نادیده می گیرند.

یزدی : من توصیه ام این است که این موضوع را فقط بحث نظری نکرده باشیم، یا به گله گذاری ها ختم نشود. ببینید ما این بحثها را داشتیم شما هم فرمودید اما این دوستان عرب ما که من هم با شما موافقم که آنها مخالف جدایی هستند باید خط خودشان را با بقیه با آن جدای طلبان شفاف کنند. همین کاری که آرام آرام در کردستان صورت گرفت. الان ما جلسات خیلی خوبی با کردها داریم. این کردها که اصلاح طلبان کرد هستند با ما جلسه دارند ومصاحبه می کنند. آنها صریحا با جدایی طلبان خط کشیدند و حمایت نمی کنیم، می گویند ما با اینها نیستیم، و آنان را محکوم می کنیم، ما می خواهیم آزاد باشیم، ما می خواهیم در ایران آباد وآزاد حقوق خود را داشته باشم. برادران عرب ما هم می بایستی آن مرزبندی ها را با جدای طلبان داشته باشند که من فکر می کنم آن ریشه که در جای دیگری دارد را مشخص کنند.

عزیزی : من فکر می کنم بخشی از آن چه که در چند سال گذشته انجام شده موید حرف های من است. برخی از نمایندگان منتخب واقعی ما، برخی از روشنفکران ما در هشت - نه سال گذشته هم در خوزستان، هم در تهران و هم در اهواز این مواضع تمایز کننده با استقلال طلبان را اعلام کرده اند، حالا اگر تعاملی نبوده، باید احزاب سراسری پیشگام آن باشند.

یزدی: ما آمادگی داریم با شما جلساتی داشته باشیم مخصوصا ما شما را دعوت می کنیم در این بیانیه های امضا داری که به مناسبت های مختلف صادر می کنیم شما هم امضا کنید. روشنفکران عرب ما هم امضا کنند تا نشان داده شود که همه ما یک هدف مشترک واحد داریم، همینطور که بسیاری از برادران کرد بیانیه های ما را در موارد مختلف مثلا در مورد انتخابات را امضاء می کنند، شما هم امضاء کنید وآرام آرام این دایره و این گفتمان شروع می شود و وقتی که این گفتمانها شروع شود آن وقت تفاهم به دنبال آن خواهد آمد. http://www.akhbar-rooz.com/article.jsp?essayId=10021

+ نوشته شده در چهارشنبه سیزدهم تیر 1386ساعت 3:9 توسط اهوازی

عرب ایران

نوشته های پیشین

پیوندها